รูปแบบความเชื่อในการจัดงานฌาปนกิจศพของพุทธศาสนิกชนในตำบลตลาดแร้ง

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษารูปแบบและความเชื่อในการจัดงานฌาปนกิจตามทัศนะ ของพระพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษารูปแบบและความเชื่อในการจัดงานฌาปนกิจของพุทธศาสนิกชนในตำบลตลาดแร้ง 3) เพื่อพัฒนารูปแบบและความเชื่อในการจัดงานฌาปนกิจของพุทธศาสนิกชนในตำบลตลาดแร้ง 4) เพื่อให้ได้รูปแบบในการจัดงานฌาปนกิจตามความเชื่อของพุทธศาสนิกชนในตำบลตลาดแร้ง อำเภอบ้านเขว้า จังหวัดชัยภูมิ ทำวิจัย พ.ศ. 2560 ใช้วิธีการวิจัยแบบผสมผสานวิธี ระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพและวิจัยเชิงปริมาณ กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 39 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้ได้แก่ การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่มและแบบสอบถาม การวิเคราะห์ข้อมูล การวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหาส่วนการวิจัยเชิงปริมาณ สถิติที่ใช้คือ ค่าความถี่ ค่าเฉลี่ย ค่าร้อยละ และ ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบของงานฌาปนกิจของพุทธศาสนิกชนในตำบลตลาดแร้งประกอบด้วย การเตรียมงาน การจัดงานอยู่ที่บ้าน และการจัดงานที่ฌาปนสถานส่วนผลการประเมินยืนยันจากการสนทนากลุ่มของผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิ จากการดำเนินการวิจัยพบว่า รูปแบบความเชื่อในการจัดงานฌาปนกิจได้มีมาตั้งแต่สมัย ครั้งพุทธกาล อิทธิพลความเชื่อเกี่ยวกับงานฌาปนกิจได้เข้ามาสู่ประเทศไทยพร้อมๆ กับพระพุทธศาสนาในขณะเดียวกันก็ได้มีรูปแบบความเชื่อเกี่ยวกับงานนี้ที่มีอยู่ดั้งเดิมและวัฒนธรรมทางตะวันตก เข้ามามีบทบาททำให้เกิดการผสมผสานกลมกลืน พัฒนาการมาเป็นรูปแบบความเชื่อของแต่ละภูมิภาคแต่อย่างไรก็ตาม รูปแบบความเชื่อของประชาชนคนไทยเกี่ยวกับงานฌาปนกิจก็ยังมีความคล้ายคลึงกันเป็นส่วนใหญ่ แต่จะมีความเป็นลักษณะเฉพาะของแต่ละแห่งอยู่ การวิจัยครั้งนี้ผู้วิจัยได้ศึกษารูปแบบความเชื่อในการจัดการงาน ฌาปนกิจของพุทธศาสนิกชนในตำบลตลาดแร้ง พบว่า รูปแบบความเชื่อในการจัดงานประกอบด้วยองค์ประกอบหลัก 2 องค์ประกอบ องค์ประกอบย่อย 7 องค์ประกอบ และตัวชี้วัดของแต่ละประกอบย่อยทั้งหมด 62 ตัวชี้วัด เมื่อได้รูปแบบความเชื่อแล้วผู้วิจัยได้นำองค์ประกอบไปหาความเชื่อมั่นหาประสิทธิภาพ เพื่อยืนยันรูปแบบความเชื่อในการจัดงานฌาปนกิจของพุทธศาสนิกชนในตำบลตลาดแร้ง โดยการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ แล้วตอบแบบสอบถาม และสนทนากลุ่มกับผู้ทรงคุณวุฒิ เกี่ยวความคิดเห็นที่มีต่อรูปแบบความเชื่อในการจัดงานฌาปนกิจของพุทธศาสนิกชนในตำบลตลาดแร้ง นำข้อมูลไปวิเคราะห์ทางสถิติพบว่าความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญและทรงคุณวุฒิเป็นดังนี้
ผลการยืนยันรูปแบบความเชื่อในการจัดงานฌาปนกิจของพุทธศาสนิกชนในตำบลตลาดแร้ง พบว่า จากการ สัมภาษณ์ สนทนากลุ่ม ตอบแบบสอบถามของผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิพบว่า มีความคิดเห็นโดยภาพรวมเห็นด้วยในระดับมาก โดยมีค่าเฉลี่ยและค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานความคิดเห็นอยู่ที่ = 4.76 SD = 0.57 แต่ถ้าพิจารณาในตัวชี้วัดรายข้อมีหลายข้อพบว่า ผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิเห็นด้วยในระดับมากที่สุด ถือว่าผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิ ซึ่งเป็นตัวแทนทางด้านจิตวิญญาณที่พุทธศาสนิกชนให้ความเคารพนับถือ ผู้เชี่ยวชาญทางการศึกษา ผู้เคยบวชเรียนมา ได้ร่วมกันวิเคราะห์และเห็นด้วยกับรูปแบบความเชื่อในการจัดงานฌาปนกิจของพุทธศาสนิกชน ในตำบลตลาดแร้ง และหากพิจารณาแต่ละองค์ประกอบหลักพบว่า องค์ประกอบหลักที่ 1 รูปแบบขั้นตอนการจัดงานฌาปนกิจของ พุทธศาสนิกชนในตำบลตลาดแร้ง มีความเห็นของผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิมากกว่า องค์ประกอบที่ 2 โดยมีความ เห็นเฉลี่ยอยู่ที่ = 4.79 SD = 0.53 ส่วนองค์ประกอบที่ 2 ความเชื่อในการจัดงานฌาปนกิจของพุทธศาสนิกชนใน ตำบลตลาดแร้ง อยู่ที่ = 4.67 SD = 0.53 แต่หากพิจารณารายองค์ประกอบย่อยทั้งหมด 7 องค์ประกอบ พบว่า องค์ประกอบย่อยที่ 2 ขั้นตอนพิธีการอยู่บ้าน มีค่าคะแนนความคิดเห็นมากที่สุดโดยมีค่าคะแนนความคิดเห็นอยู่ที่ = 4.93 SD = 0.51 รองลงมาคือ องค์ประกอบย่อยที่ 5 ขั้นตอนพิธีการอยู่วัด มีค่าคะแนนความคิดเห็นอยู่ที่ = 4.92 SD = 0.65 และข้อที่มีคะแนนน้อยที่สุดคือ องค์ประกอบย่อย ที่ 6 การเข้าร่วมฟังพระสวดพระอภิธรรมหรือมาติกา มีค่าคะแนนความคิดเห็นอยู่ที่ 4.17