แนวทางการพัฒนาโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยประเทศไทยเพื่อยกระดับ ทักษะทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนระดับประถมศึกษา ในสังกัดสำนักงานเขต พื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 3
คำสำคัญ:
โครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย, การพัฒนาทักษะทางวิทยาศาสตร์บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีความมุ่งหมายเพื่อศึกษาการดำเนินงานโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย ประเทศไทย ระดับประถมศึกษา โดยเน้นที่โรงเรียนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 3 ซึ่งรวมถึงการวิเคราะห์กระบวนการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์สำหรับนักเรียนระดับประถมศึกษา ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จของโครงการ และผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อทักษะทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียน นอกจากนี้ ยังมีจุดมุ่งหมายเพื่อเสนอแนวทางในการปรับปรุงและพัฒนาโครงการให้สามารถยกระดับทักษะทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น การวิจัยนี้ใช้วิธีการศึกษากรณี (Case Study) โดยการเก็บข้อมูลจากโรงเรียนในโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย ประเทศไทย ระดับประถมศึกษา รุ่นที่ 3 จำนวน 20 โรงเรียน ในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 3 เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูลประกอบด้วย แบบสอบถามสำหรับครูผู้สอน, แบบสัมภาษณ์ครูผู้สอนและผู้บริหารโรงเรียน, และแบบสังเกตการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ในห้องเรียน ข้อมูลที่ได้ถูกวิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา เพื่อทำความเข้าใจถึงผลกระทบและปัจจัยที่มีผลต่อการดำเนินงานของโครงการ ผลการวิจัยพบว่า โครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย ประเทศไทย ระดับประถมศึกษา มีผลในการพัฒนาทักษะทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนในหลายด้าน โดยเฉพาะทักษะการทดลอง การคิดวิเคราะห์ และการแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์อย่างมีเหตุผล นักเรียนมีความสนใจในวิทยาศาสตร์เพิ่มมากขึ้นเมื่อได้รับประสบการณ์การเรียนรู้ผ่านกิจกรรมที่กระตุ้นความคิดสร้างสรรค์และการทดลองจริงในห้องเรียน การอบรมครูเป็นสิ่งสำคัญที่ส่งผลให้ครูสามารถออกแบบกิจกรรมการเรียนการสอนที่เหมาะสมและน่าสนใจ ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จของโครงการ ได้แก่ การสนับสนุนจากผู้บริหารโรงเรียน การมีส่วนร่วมของครูในการพัฒนาตนเอง การนิเทศ ติดตามอย่างต่อเนื่อง และการใช้สื่อการเรียนการสอนที่เหมาะสมแนวทางการพัฒนาโครงการที่เสนอในงานวิจัยนี้ประกอบด้วยการปรับปรุงหลักสูตรให้มีความยืดหยุ่นและสอดคล้องกับความต้องการของนักเรียน การส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีในการเรียนการสอน และการสนับสนุนให้ผู้ปกครองมีส่วนร่วมในการเรียนรู้ของนักเรียนอย่างใกล้ชิด นอกจากนี้ ควรมีการพัฒนาและอบรมครูอย่างต่อเนื่องเพื่อให้สามารถนำวิธีการสอนที่ทันสมัยมาปรับใช้ในการเรียนการสอนได้
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2542). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2545. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
กมลรัตน์ ธิราวรรณ. (2561). สภาพ ปัญหา และผลสำเร็จของการดำเนินงานโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยประเทศไทยในโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาในจังหวัดสกลนคร. วิทยานิพนธ์ ค.ม. สกลนคร: มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.
กิตติพงษ์ เจริญศิลป์. (2555). การวิเคราะห์กระบวนการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ในระดับประถมศึกษา. วารสารารศึกษา, 21(2), 45 - 62.
เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์. (2564). การพัฒนาผู้เรียนในยุคดิจิทัล. กรุงเทพฯ: ซัคเซส มีเดีย.
จรรยา ดาสา. (2564). โครงงานตามแนวทางบ้านนักวิทย์น้อย. (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: นามมีบุ๊คส์.
ตรีบุตร ซื่อสัตย์, พระครูวิริยปัญญาภิวัฒน์, และชูชัย ประดับสุข. (2568). แนวทางการพัฒนาการบริหารจัดการโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยประเทศไทย ระดับปฐมวัย ตามหลักอริยสัจ 4 ของสถานศึกษา ในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุรินทร์ เขต 3. วารสารสหศาสตร์การพัฒนาสังคม, 3(3), 1333 - 1346.
ทิศนา แขมมณี. (2563). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ. (พิมพ์ครั้งที่ 25). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธีระ รุญเจริญ. (2563). การบริหารโรงเรียนในทศวรรษแห่งการปฏิรูปการศึกษา. กรุงเทพฯ: เนติกุลการพิมพ์.
นงลักษณ์ วิรัชชัย และคณะ. (2563). รายงานการวิจัยเรื่อง ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการพัฒนาผู้เรียนของสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.
ฤทัย จงสฤษดิ์. (2563). 10 ปีบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย. กรุงเทพฯ: นามมีบุ๊คส์.
รุ่ง แก้วแดง. (2564). โรงเรียนนิติบุคคล. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์วัฒนาพานิช.
วิจารณ์ พานิช. (2564). การสร้างการเรียนรู้สู่ศตวรรษที่ 21. (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: มูลนิธิสยามกัม.
มาจล. วิษณุ ทรัพย์สมบัติ. (2564). ปัจจัยความสำเร็จของโรงเรียนคุณภาพประจำตำบล: กรณีศึกษาโรงเรียนต้นแบบ. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์, 13(1), 105 - 124.
สถาบันทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติ. (2564). รายงานผลการทดสอบทางการศึกษาระดับชาติขั้นพื้นฐาน (O - NET) ปีการศึกษา 2563. กรุงเทพฯ: สถาบันทดสอบทางการศึกษาแห่งชาติ (องค์การมหาชน).
ศุภกร บุญมณี. (2556). การพัฒนาหลักสูตรวิทยาศาสตร์สำหรับโรงเรียนบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยการศึกษา.
สัญญา ศรีคงรักษ์. (2558). ผลการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ที่ส่งผลต่อผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและทักษะการคิดวิเคราะห์ ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4. วิทยานิพนธ์ ค.ม. จันทบุรี: มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2563). แนวทางการพัฒนาคุณภาพโรงเรียนคุณภาพประจำตำบล. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 3. (2563). แผนพัฒนาคุณภาพการศึกษา ปีการศึกษา 2563 – 2565. สกลนคร: สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 3.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560 - 2579. กรุงเทพฯ: พริกหวานกราฟฟิค.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2561). ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561 - 2580. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขานุการของคณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ.
สำนักนโยบายและแผนการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). แผนปฏิบัติการ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน: กระทรวงศึกษาธิการ.
สุวิมล ว่องวาณิช. (2564). การประเมินนโยบายและโครงการทางการศึกษา: แนวคิดและแนวปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เสริมศักดิ์ วิศาลาภรณ์. (2565). การบริหารโรงเรียนยุคใหม่. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี, 33(1), 1 - 15.
สมาคมการศึกษาประเทศไทย. (2559). คู่มือการดำเนินงานโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย. กรุงเทพฯ: สมาคมการศึกษาไทย.
อภันตรี นาคอำไพ. (2564). การประเมินโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อยโดยใช้แนวคิดการประเมินกรณีที่ประสบความสำเร็จ. วิทยานิพนธ์ วท.ม. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
Jensen, K. D. (2018). Science and discovery: Enhancing critical thinking in young learners. International Journal of Science Education, 40(7), 868 - 879. https://doi.org/10.1080/09500693.2018.1486881
Thompson, R. S., & Young, A. L. (2020). Exploring the impact of science programs on elementary education. Journal of Educational Research, 45(3), 220 - 234. https://doi.org/10.1007/jeduresearch2020
