การสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับภาวะผู้นำจากหนังสือพฤติกรรมองค์การไทย: การพัฒนา ตัวแบบเข็มทิศภาวะผู้นำ และตัวแบบองค์ประกอบของภาวะผู้นำ 5 องค์ประกอบ
คำสำคัญ:
ภาวะผู้นำ, พฤติกรรมองค์การ, การวิจัยเอกสาร, การสังเคราะห์องค์ความรู้บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีความมุ่งหมายเพื่อสำรวจและสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับภาวะผู้นำจากหนังสือด้านพฤติกรรมองค์การที่เผยแพร่ระหว่าง พ.ศ. 2550 – 2567 โดยมุ่งเน้น 4 มิติหลัก ได้แก่ ความหมาย องค์ประกอบ บทบาท และแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพในลักษณะการวิจัยเอกสาร (Documentary Research) และการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงอุปนัยจากหนังสือจำนวน 31 เล่มที่ผ่านการคัดเลือกตามเกณฑ์การวิจัยตำรา ผลการวิจัยพบว่า ผู้นำในตำราพฤติกรรมองค์การสะท้อนแนวคิดที่หลากหลาย ตั้งแต่การเน้นคุณลักษณะของบุคคลผู้มีอิทธิพล ไปจนถึงการมองภาวะผู้นำในเชิงกระบวนการและความสัมพันธ์ ทั้งนี้ ผู้วิจัยได้พัฒนาตัวแบบเชิงแนวคิด จำนวน 3 ชุด ได้แก่ (1) ตัวแบบเข็มทิศภาวะผู้นำ ซึ่งระบุบทบาทของผู้นำ 7 ด้าน ได้แก่ การสร้างวัฒนธรรม การประสานงาน การจูงใจ การวางวิสัยทัศน์ การจัดสรรทรัพยากร การสนับสนุน และการพัฒนาทักษะ (2) ตัวแบบองค์ประกอบของภาวะผู้นำ 5 องค์ประกอบซึ่งเน้นองค์ประกอบหลักของภาวะผู้นำ ได้แก่ ลักษณะ ความสามารถ ความสัมพันธ์ การสื่อสาร และบริบท และ (3) ตัวแบบการพัฒนาภาวะผู้นำแบบบูรณาการ ที่ผสมผสานการพัฒนาเชิงบุคคล ความรู้ ประสบการณ์ การฝึกอบรม และบริบทองค์การ
เอกสารอ้างอิง
กัลยารัตน์ ธีระธนชัยกุล. (2562). พฤติกรรมองค์การและการพัฒนาองค์การ. กรุงเทพฯ: ซีเอ็ดยูเคชั่น.
กุลธิดา มาลาม. (2565). ความแปรเปลี่ยนของกระบวนทัศน์ทางรัฐประศาสนศาสตร์ที่มีอิทธิพลต่อแนวปฏิบัติและองค์ความรู้ด้านการบริหารทรัพยากรมนุษย์ในภาครัฐ. วารสารสังคมศาสตร์บูรณาการ, 9(1), 104 - 119.
เฉลิมพงศ์ มีสมนัย. (2554). ภาวะความเป็นผู้นำ. ในสาขาวิชาศิลปศาสตรมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (บรรณาธิการ), เอกสารการสอนชุดวิชาพฤติกรรมองค์การและการจัดการการตลาด หน่วยที่ 1 – 7 ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1, (หน้า 133 - 293). นนทบุรี: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ชลัช ชรัญญ์ชัย. (2561). ภาวะผู้นำ. ในสาขาวิชาวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (บรรณาธิการ), เอกสารการสอนชุดวิชาพฤติกรรมมนุษย์ในองค์การ หน่วยที่ 1 - 7 ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1, (หน้า 71 – 75). นนทบุรี: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ชาญชัย อาจินสมาจาร. (2559). พฤติกรรมองค์การทางการศึกษา. ปัตตานี: สถาบันเพื่อความก้าวหน้าทางวิชาการ.
เดชา เดชะวัฒนไพศาล. (2565). พฤติกรรมองค์การ: ทฤษฎีและการประยุกต์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธนวรรธ ตั้งสินทรัพย์ศิริ. (2550). พฤติกรรมองค์การ. กรุงเทพฯ: ธนธัชการพิมพ์.
นิติพล ภูตะโชติ. (2560). พฤติกรรมองค์การ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พรชัย ลิขิตธรรมโรจน์. (2558). พฤติกรรมองค์การ. สงขลา: ภาควิชารัฐประศาสนศาสตร์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
พรพรหม ชมงาม. (2551). พฤติกรรมและการสื่อสารในองค์การ. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยกรุงเทพ.
พิบูล ทีปะปาล. (2550). พฤติกรรมองค์การสมัยใหม่. กรุงเทพฯ: อมรการพิมพ์.
ภาวิณี เพชรสว่าง. (2552). พฤติกรรมองค์การ. กรุงเทพฯ: วิรัตน์เอ็ดดูเคชั่น.
ภาวิน ชินะโชติ. (2562). ภาวะผู้นำและการสื่อสารในองค์การ. ในสาขาวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (บรรณาธิการ), เอกสารการสอนชุดวิชาพฤติกรรมองค์การและการจัดการการตลาด หน่วยที่ 1 - 7 ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2, (หน้า 7, 10 - 40). นนทบุรี: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (บรรณาธิการ), (2567). พฤติกรรมองค์การ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ฟิสิกส์เซ็นเตอร์.
รังสรรค์ ประเสริฐศรี. (2556). พฤติกรรมองค์การ. นนทบุรี: กรีนแอปเปิ้ล กราฟฟิค พริ้นติ้ง.
รัตติกรณ์ จงวิศาล. (2560). มนุษยสัมพันธ์: พฤติกรรมมนุษย์ในองค์การ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
ฤาชุตา เทพยากุลและ อิศรัฏฐ์ รินไธสง. (2559). ความหมายและองค์ประกอบของการบริหารคนเก่งในองค์กร: การทบทวนวรรณกรรม. วารสารเทคโนโลยีภาคใต้. 9(2), 77 - 84.
ลักษณา ศิริวรรณ. (2561). การสังเคราะห์ความรู้ด้านการจัดการเชิงกลยุทธ์ในภาครัฐ. วารสารพัฒนบริหารศาสตร์, 58(2), 46 - 77.
วันชัย มีชาติ. (2551). พฤติกรรมการบริหารองค์การสาธารณะ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
วิเชียร วิทยอุดม. (2554). พฤติกรรมองค์การ. กรุงเทพฯ: ธนธัชการพิมพ์.
วิภาส ทองสุทธิ์. (2557). พฤติกรรมองค์การ. กรุงเทพฯ: อินทภาษ.
วิรัช สงวนวงศ์วาน. (2557). การจัดการและพฤติกรรมองค์การ. กรุงเทพฯ: เพียร์สัน เอ็ดดูเคชั่น อินโดไซน่า.
วิรัช สงวนวงศ์วาน. (2559). การจัดการและพฤติกรรมองค์การ. กรุงเทพฯ : ท้อป.
ศิริวรรณ เสรีรัตน์, สมชาย หิรัญกิตติ หิรัญกิตติ และธนวรรณ ตั้งสินทรัพย์ศิริ. (2550). การจัดการและพฤติกรรมองค์การ. กรุงเทพฯ: Diamond in business world.
สมชาย หิรัญกิตติ. (2560). พฤติกรรมองค์การ. กรุงเทพฯ: ธรรมสาร.
สมยศ นาวีการ. (2550). กรณีศึกษาการบริหารและพฤติกรรมองค์การ. กรุงเทพฯ: บรรณกิจ.
สร้อยตระกูล (ติวยานนท์) อรรถมานะ. (2553). พฤติกรรมองค์การ: ทฤษฎีและการประยุกต์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สาโรจน์ โอพิทักษ์ชีวิน. (2556). การจัดการและพฤติกรรมองค์กร : เพื่อสร้างและรักษาความได้เปรียบเชิงแข่งขันไว้ให้หยั่งยืนในโกลบอลไลเซชั่น. กรุงเทพฯ: ซีวีแอลการพิมพ์.
สุกานดา นาคะปักษิณ. (2560). พฤติกรรมองค์การ. ขอนแก่น: คณะบริหารธุรกิจและการบัญชี มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
สุธรรม รัตนโชติ. (2552). พฤติกรรมองค์การและการจัดการ. กรุงเทพฯ: ท้อป.
สุพานี สฤษฎ์วานิช. (2552). พฤติกรรมองค์การสมัยใหม่: แนวคิด และทฤษฎี. กรุงเทพฯ: คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
อรอนงค์ สวัสดิ์บุรี. (2555). พฤติกรรมและการสื่อสารในองค์การ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อรุณ รักธรรม และปีเตอร์ รักธรรม. (2560). พฤติกรรมการบริหารองค์การ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Bowen, G. (2009). Document Analysis as a Qualitative Research Method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27 - 40.
Morgan, K & Henning, E. (2013). Designing a Tool for History Textbook Analysis. Forum: Qualitative Social Research, 14(1), 1 - 21.
Pingel, F. (2010). UNESCO Guidebook on Textbook Research and Textbook Revision. Paris: George Eckert Institute / UNESCO.
Pudas, A. K. (2013). Investigating Possibilities to Develop Textbooks to Implement Global Education in Basic Education Instruction. IARTEM e - Journal, 5(2), 1 - 22.
Roberts, S. L. (2014). A Review of Social Studies Textbook Content Analyses Since 2002. Social Studies Research & Practice, 9(3), 51 - 65.
Wade, R. C. (1993). Content Analysis of Social Studies Textbooks: A Review of Ten Years of Research. Theory & Research in Social Education, 21(3), 232 - 256.
