การประเมินความต้องการจำเป็นและแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำแบบปรับตัวในโลก ของการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารโรงเรียนในเครือข่ายเตรียมอุดมศึกษา
คำสำคัญ:
ความต้องการจำเป็น, ภาวะผู้นำแบบปรับตัว, โลกของการเปลี่ยนแปลง, โรงเรียนในเครือข่ายเตรียมอุดมศึกษาบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีความมุ่งหมายเพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน และสภาพที่พึงประสงค์ของภาวะผู้นำแบบปรับตัวในโลกของการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารโรงเรียนในเครือข่ายเตรียมอุดมศึกษา 2) เปรียบเทียบสภาพปัจจุบัน และสภาพที่พึงประสงค์ของภาวะผู้นำแบบปรับตัวในโลกของการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารโรงเรียนในเครือข่ายเตรียมอุดมศึกษา จำแนกตามสถานภาพการดำรงตำแหน่ง ระยะเวลาการดำรงตำแหน่ง และขนาดโรงเรียน 3) ศึกษาความต้องการจำเป็นของภาวะผู้นำแบบปรับตัวในโลกของการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารโรงเรียนในเครือข่ายเตรียมอุดมศึกษา และ 4) หาแนวทางพัฒนาภาวะผู้นำแบบปรับตัวในโลกของการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารโรงเรียนในเครือข่ายเตรียมอุดมศึกษา กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย จำนวน 247 คน จำแนกเป็น ผู้บริหารโรงเรียน จำนวน 24 คน และครู จำนวน 223 คน ในปีการศึกษา 2568 กำหนดขนาดกลุ่มตัวอย่างตามตารางของ Krejcie and Morgan และใช้วิธีสุ่มกลุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้น (Stratified Random Sampling) เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์ โดยแบบสอบถามมีความเชื่อมั่นสภาพปัจจุบัน เท่ากับ .836 และค่าความเชื่อมั่นสภาพที่พึงประสงค์ เท่ากับ .842 และค่าอำนาจจำแนกสภาพปัจจุบันอยู่ระหว่าง .140 - .789 และค่าอำนาจจำแนกสภาพที่พึงประสงค์อยู่ระหว่าง .186 - .737 โดยสถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบ t - test ชนิด Independent Samples การวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว (One - Way ANOVA) และการจัดลำดับความต้องการจำเป็นด้วยวิธี (PNImodified) ผลการวิจัยพบว่า 1. สภาพปัจจุบันของภาวะผู้นำแบบปรับตัวในโลกของการเปลี่ยนแปลง โดยรวมอยู่ในระดับมาก และสภาพที่พึงประสงค์ โดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด 2. ผลการเปรียบเทียบสภาพปัจจุบันและสภาพที่พึงประสงค์ของภาวะผู้นำแบบปรับตัวในโลกของการเปลี่ยนแปลง จำแนกตามสถานภาพการดำรงตำแหน่ง พบว่า ไม่แตกต่างกัน จำแนกตามระยะเวลาการดำรงตำแหน่ง พบว่า ไม่แตกต่างกัน และจำแนกตามขนาดโรงเรียน พบว่า แตกต่างกัน อย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ .01 3. ความต้องการจำเป็นของภาวะผู้นำแบบปรับตัวในโลกของการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารโรงเรียนในเครือข่ายเตรียมอุดมศึกษา พบว่า ด้านที่มีความต้องการจำเป็นสูงสุด คือ ด้านการคิดเชิงกลยุทธ์ รองลงมา คือ ด้านการสื่อสารและการจัดการกับความท้าทาย และด้านที่มีความต้องการจำเป็นลำดับที่ 3 คือ ด้านการมีภาวะผู้นำในการสร้างความเปลี่ยนแปลง 4. แนวทางพัฒนาภาวะผู้นำแบบปรับตัวในโลกของการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารโรงเรียนในเครือข่ายเตรียมอุดมศึกษา เสนอแนะไว้ 3 ด้านที่มีความต้องการจำเป็นสูงสุด ได้แก่ 1) ด้านการคิดเชิงกลยุทธ์ โดยผู้บริหารโรงเรียนควรกำหนดวิสัยทัศน์และยุทธศาสตร์เชิงรุกที่มองการณ์ไกล วางแผนกลยุทธ์ระยะยาว 3 - 5 ปี และเน้นการตัดสินใจบนฐานข้อมูลสารสนเทศที่รอบด้าน 2) ด้านการสื่อสารและการจัดการกับความท้าทาย โดยผู้บริหารโรงเรียนควรพัฒนาระบบการสื่อสารในภาวะวิกฤตที่มีประสิทธิภาพ รวดเร็ว และแม่นยำ โดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัลแพลตฟอร์มเป็นเครื่องมือหลัก และ 3) ด้านการมีภาวะผู้นำในการสร้างความเปลี่ยนแปลง โดยผู้บริหารโรงเรียนควรแสดงบทบาทเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงที่มีความกล้าหาญทางวิชาการ มุ่งเน้นการปฏิรูปโครงสร้างหลักสูตรและกระบวนการเรียนรู้ให้ทันสมัยผ่านนวัตกรรม
เอกสารอ้างอิง
ขนิษฐา วีระจิตสกุลงาม และ กรรณิกา ไวโสภา. (2567). ภาวะผู้นำแบบปรับเปลี่ยนของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดกรมส่งเสริมการเรียนรู้ กระทรวงศึกษาธิการ จังหวัดเลย. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 7(5), 704 - 720.
จงดี รวมลาภ และ ฉัตรวรัญ องคสิงห์. (2564). ภาวะผู้นำในโลกของการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารสถานศึกษา. วารสารครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด, 10(1), 17 – 26.
ชาญชัย แสนจันทร์, ชัยยุทธ ศิริสุทธิ์, และฉลาด จันทรสมบัติ. (2565). การพัฒนารูปแบบภาวะผู้นำแบบปรับตัวของหัวหน้างานในวิทยาลัยเทคนิค. International Education Studies, 15(5), 9 - 20.
ณฐาพัชร์ วรพงศ์พัชร์. (2565). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำแบบปรับตัวของผู้บริหารสถาบันการอาชีวศึกษามืออาชีพภายใต้สถานการณ์วิถีปกติใหม่และวิถีถัดไปในภาคตะวันออกของประเทศไทย. วารสารพุทธมัคค์ ศูนย์วิจัยธรรมศึกษา สำนักเรียนวัดอาวุธวิกสิตาราม, 7(1), 204 - 219.
ธนบัตร กองแก้ว. (2565). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำการปรับเปลี่ยนของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาหนองคาย. วารสารสังคมวิจัยและพัฒนา, 4(2), 74 - 84.
บุญชม ศรีสะอาด. (2556). การวิจัยเบื้องต้น ฉบับปรับปรุงใหม่ (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาสน์.
ภาราดร แก้วบุตรดี, วิทวัส พึ่งนุสนธิ์, และ ณัฐพล บุญรอด. (2564). การพัฒนาภาวะผู้นำแบบปรับตัวของผู้บริหารสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน. วารสารวิจัยทางการศึกษา, 14(2), 132 – 145.
โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาภาคใต้. (2563). รายงานประจำปีโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ภาคใต้ ปีการศึกษา 2563. โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาภาคใต้.
โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาภาคเหนือ. (2566). แผนพัฒนาโรงเรียน. โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาภาคเหนือ.
โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา. (2566). รายงานการประเมินตนเองและแผนพัฒนาโรงเรียน ปี 2566. โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา.
โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา. (2567). ประวัติโรงเรียน. สืบค้นเมื่อ 16 พฤษภาคม 2568 จาก https://www.triamudom.ac.th/website/history/
โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. (2567). ประวัติโรงเรียน. สืบค้นเมื่อ 16 พฤษภาคม 2568, จาก https://www.tune.ac.th/ประวัติความเป็นมา/
โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา เปร็งวิสุทธาธิบดี. (2568). ประวัติโรงเรียน. สืบค้นเมื่อ 16 พฤษภาคม 2568, จาก https://www.triampreng.ac.th/index.php/2020-12-18-09-33-42
โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา สุวินทวงศ์. (2564). รายงานการประเมินตนเองของสถานศึกษา ปีการศึกษา 2564. โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา สุวินทวงศ์.
วรกร ตรีเดช, ศิวกร อินภูษา, และ ยิ่งสรรค์ หาพา. (2568). ภาวะผู้นำแบบปรับตัวได้: แนวทางและบทบาทในการบริหารการเปลี่ยนแปลงในยุคแห่งความไม่แน่นอน. Journal of Buddhist Education and Research, 11(4), 523 - 535.
Akbar, M. (2023). Adaptive leadership behavior and performance of school leaders: A study in Pakistani public schools. Journal of Leadership in Education, 26(4), 289 – 302.
Alene, A., Bekele, T., & Teshome, M. (2025). Exploring adaptive leadership practices among Ethiopian school principals. International Journal of Educational Administration and Policy Studies, 17(1), 22 – 36.
Brown, B., & Jones, C. (2025). Adaptive leadership of schools in Australia during the Covid -19 pandemic: lessons for future crises. School Leadership & Management, 45(2), 153 - 173.https://doi.org/10.1080/13632434.2025.2473890
Heifetz, R., Grashow, A., & Linsky, M. (2009). The practice of adaptive leadership: Tools and tactics for changing your organization and the world. Harvard Business Press.
Yukl, G., & Mahsud, R. (2010). Why flexible and adaptive leadership is essential. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 62(2), 81 – 93.
