บทบาทครูประถมศึกษาในการพัฒนาท้องถิ่นภายใต้บริบทสังคมดิจิทัล
คำสำคัญ:
ครูประถมศึกษา, การพัฒนาท้องถิ่น, สังคมดิจิทัลบทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งวิเคราะห์บทบาทที่เปลี่ยนแปลงไปของครูประถมศึกษาในการพัฒนาท้องถิ่นภายใต้บริบทสังคมดิจิทัล ซึ่งเทคโนโลยีได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในทุกมิติของการดำรงชีวิตและการเรียนรู้ จากเดิมที่ครูประถมศึกษามีบทบาทเป็นผู้สร้างฐานรากชีวิตและพลเมืองของท้องถิ่นผ่านการถ่ายทอดความรู้และการดูแลสวัสดิภาพของผู้เรียน ความท้าทายในยุคดิจิทัลทำให้บทบาทแบบดั้งเดิมเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ บทความชี้ให้เห็นว่าครูประถมศึกษาในปัจจุบันมักสวมบทบาทยอดมนุษย์ผู้แบกรับภาระรอบด้านทั้งงานสอนและงานธุรการ ทว่ายังคงมีประกายแห่งความคิดริเริ่มในการจัดกิจกรรม Active Learning อย่างไรก็ตามการจะเปลี่ยนผ่านสู่โลกดิจิทัลได้อย่างยั่งยืน ครูประถมศึกษาต้องเผชิญกับความท้าทาย 4 ด้านหลัก ได้แก่ 1) ทักษะและการบูรณาการเทคโนโลยีในการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (TPCK) 2) การรู้เท่าทันและจริยธรรมดิจิทัลเพื่อสร้างภูมิคุ้มกันให้ผู้เรียน, 3) ความเหลื่อมล้ำและทรัพยากรดิจิทัลทั้งในส่วนของผู้เรียนและตัวครูเอง และ 4) ทัศนคติและการจัดการเวลาภายใต้ภาระงานที่ยากลำบาก บทความชิ้นนี้เสนอแนะว่า เงื่อนไขไปสู่ความสำเร็จไม่ใช่เพียงการสั่งการเชิงนโยบาย แต่ต้องการการสนับสนุนเชิงระบบและโครงสร้าง ได้แก่ การปรับเปลี่ยนเชิงโครงสร้างเพื่อลดภาระงานธุรการ คืนเวลาและสนับสนุนทรัพยากร การสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (PLC) ที่เข้มแข็งภายในโรงเรียนเพื่อเป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างครูต่างช่วงวัย, และการปรับการวัดและประเมินผลที่เน้นสมรรถนะ โดยบทบาทใหม่ของครูคือผู้อำนวยความสะดวกในการเรียนรู้เชิงรุกที่เท่าทันโลกดิจิทัล ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาท้องถิ่นให้ก้าวหน้าอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2566). 6 นโยบายและจุดเน้น สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ปีงบประมาณ 2566. https://moe360.blog/2023/01/06/6166/
กัญชลารักษ์ ทีปกากร. (2568). คืนครูสู่ห้องเรียน. วารสารราชสีมาปริทัศน์, 1(1), 37-44.
กุลชลี จงเจริญ, พิชิต ฤทธิ์จรูญ, ชูชาติ พ่วงสมจิตร์, เก็จกนก เอื้อวงศ์, นงเยาว์ อุทุมพร, ฐิติกรณ์ ยาวิไชย จารึกศิลป์, และวินิตา แก้วเกื้อ. (2568). การวิจัยติดตามและประเมินผลการพัฒนาครูในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน. วารสารศึกษาศาสตร์ มสธ., 18(1), 95 – 112.
จันทิมา ชัยยะศิริสุวรรณ สิรินดา โคตรคำ และสุพิชญา สนธิ. (2568). การจัดการความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา. วารสารปัญญาภาวนา, 2(2), 10 – 23.
จิราพร รอดพ่วง และจีระพันธุ์ พูลพัฒน์. (2566). งานของครูประถมศึกษา: ความท้าทายในศตวรรษที่ 21. วารสารคุรุสภาวิทยาจารย์ JOURNAL OF TEACHER PROFESSIONAL DEVELOPMENT, 7(1), 1 – 23.
ชูชาติ พ่วงสมจิตร. (2560). การสร้างความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนกับชุมชน. Veridian E - Journal, Silpakorn University, 10(2), 1342 – 1354.
ธัชพินธ์ สรภูมิ และจรีลักษณ์ รัตนาพันธิ. (2568). TPACK: กรอบแนวคิดสำหรับครูยุคใหม่. วารสารเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 8(27), 7-16.
นวพร อัจฉริยะเกียรติ. (2567). แนวทางการส่งเสริมคุณภาพครูประถมศึกษาในยุคดิจิทัล. วิทยานิพนธ์ ค.ม. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ปนัดดา อภิชาสิริกุล, สุเมธ งามกนก, และ ปุณณิฐฐา มาเชค. (2567). แนวทางการพัฒนาทักษะดิจิทัลสำหรับครู เพื่อการจัดการเรียนรู้เชิงรุกในศตวรรษที่ 21 ของโรงเรียนมัธยมศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาฉะเชิงเทรา. e - Journal of Education Studies, Burapha University, 6(4), 47 – 65.
ประพรรธน์ พละชีวะ, ธนัชพร เกรซ, มณฑา วิริยางกูร, ชัยวัฒน์ อุ้ยปาอาจ, และสิริมาศ แก้วกันทา. (2566). การพัฒนาทักษะการออกแบบนวัตกรรมการเรียนรู้ด้วยรูปแบบการเรียนแบบผสมผสานร่วมกับการจัดการเรียนรู้แบบโครงงานเป็นฐานสำหรับครูโรงเรียนบางชวดอนุสรณ์. วารสารวไลยอลงกรณ์ปริทัศน์, 13(1), 18 – 32.
ปวีรัตน์ ถาริพงษ์. (2567). การศึกษาสภาพการจัดการเรียนการสอนของครูผู้สอนไม่ตรงวิชาเอก. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร, 16(2), 110 - 120. https://so08.tci-thaijo.org/index.php/JMSSNRU/article/view/2984
ปาริชาติ ไสยเกิด, ธีระพงษ์ สมเขาใหญ่, และ กษมา ศรีสุวรรณ. (2566). แนวทางการบริหารงานพัสดุตามหลักธรรมาภิบาลของสถานศึกษาเครือข่ายชัยบุรี สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุราษฎร์ธานี เขต 3. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 10(5), 54 – 63.
พระมหาอำพล ธนปญฺโญ (ชัยสารี), พระกฤษฎา ปญฺญาวโร (รูปดี), พระมหานิธิชัย ธมฺมปาโล (สุวรรณชาติ), สามเณรปิยะวัฒน์ วงคำจันทร์ และ ไตรวิทย์ เทษะนอก. (2567). ความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัลในสังคมไทย. วารสารสหศาสตร์การพัฒนาสังคม, 2(5), 19 - 29.
พระพัฒนพล สิริสุวณฺโณ (เพ็ชรไชย) และวิทยา ทองดี. (2566). การพัฒนาครูสู่ความเป็นครูมืออาชีพในศตวรรษที่ 21. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 8(1), 757 – 766.
พีรวิชญ์ คําเจริญ และวีรพงษ์ พลนิกรกิจ. (2566). เด็กกับการรู้เท่าทันดิจิทัล: (Children and Digital Literacy). วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม, 6(2), 22 – 31. สืบค้นจาก https://so06.tci -thaijo.org/index.php/jcosci/article/view/169372
มูลนิธิยุวพัฒน์. (2566). ครูผู้นำการเปลี่ยนแปลง Teach For Thailand . เข้าถึงได้จาก https://www.yuvabadhanafoundation.org/th/get 20 มีนาคม 2569.
วีรยุทธ แสงไชย. (2564). ภาวะผู้นำครูที่ส่งผลต่อประสิทธิผลการบริหารงานวิชาการของโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 1. วิทยานิพนธ์ ค.ม. สกลนคร: มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.
สกุณา ใบภักดี. (2565). ปัจจัยทางการบริหารที่ส่งผลต่อประสิทธิผลการปฏิบัติงานของครูในโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 3. วิทยานิพนธ์ ค.ม. สกลนคร: มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.
สถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.). (2569). ผลการสำรวจภาระงานครู เข้าถึงได้จาก https://www.eef.or.th/infographic-150126/ 20 มีนาคม 2569.
สาธกา ตาลชัย. (2567). การพัฒนาครูในยุคดิจิทัล: ทักษะที่จําเป็นและความท้าทาย. วารสารกว๊านพะเยา, 1(3), 43 – 50.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2561). แนวทางการประเมินคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาระดับปฐมวัย ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน และระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ศูนย์การศึกษาพิเศษ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2564). คู่มือการพัฒนาสมรรถนะดิจิทัล (Digital Competency) สำหรับครูและบุคลากรทางการศึกษา. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา ฉบับที่ 4. (2562). มาตรฐานวิชาชีพทางการศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา.
Hafsah, J. (2017). Teacher of 21st century: Characteristics and development. Research on Humanities and Social Sciences, 7(9), 50 - 54.
Marilyn G. Olivo. (2021). Time Management of Teachers and Its Relationship to Teaching Performance 2021, Vol. 2, No. 5, 448 – 462 http://dx.doi.org/10.11594/ijmaber.02.05.11
Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological pedagogical content knowledge: A framework for teacher knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017 – 1054. https://doi.org/10.1111/j.1467-9620.2006.00684.x
Suwanajote, N., & Saikham, S. (2023). Digital divide and educational inequality in Northeast Thailand: A mixed - methods research and development study in four provinces. Insights into Modern Education, 1(1), 76 – 104.
UNESCO. (2018). UNESCO ICT Competency Framework for Teachers. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000265721
