การเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้ในการพัฒนาเกษตรกรตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โครงการ 1 ตำบล 1 กลุ่มเกษตรทฤษฎีใหม่ อำเภอหนองแค จังหวัดสระบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษากระบวนการเรียนรู้เกษตรทฤษฎีใหม่ด้วยตนเองของเกษตรกร และการสนับสนุนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในโครงการ 1 ตำบล 1 กลุ่มเกษตรทฤษฎีใหม่ 2) ศึกษาแนวทางการเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้แก่เกษตรกรในโครงการ 1 ตำบล 1 กลุ่มเกษตรทฤษฎีใหม่ และ 3) ศึกษาผลที่เกิดขึ้นกับเกษตรกรจากการเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้ในโครงการ 1 ตำบล 1 กลุ่มเกษตรทฤษฎีใหม่ เพื่อการพึ่งตนเองด้านเศรษฐกิจในอำเภอหนองแค จังหวัดสระบุรี การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ผู้ให้ข้อมูลมีจำนวน 15 ราย เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสังเกต การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม การอบรมเชิงปฏิบัติการ และการศึกษาดูงาน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า เกษตรกรเรียนรู้และทำเกษตรตามความเข้าใจและการสืบทอดจากบิดามารดา แต่ยังขาดองค์ความรู้เรื่องเกษตรทฤษฎีใหม่และมีต้นทุนการผลิตเพิ่มสูงขึ้น โดยได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐ ได้แก่ สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กรมประมง กรมส่งเสริมการเกษตร กรมพัฒนาที่ดิน กรมปศุสัตว์ และสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร

แนวทางการเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้แก่เกษตรกรในโครงการประกอบด้วย 5 ขั้นตอน ได้แก่ 1) รวมคน เพื่อรวมพลังใจและคัดเลือกเกษตรกรจำนวน 10 ราย 2) ร่วมคิด เพื่อระดมความคิดเห็นผ่านการสนทนากลุ่ม รวมทั้งวิเคราะห์สภาพปัญหาและแนวทางแก้ไข 3) ร่วมทำ เพื่อรวมพลังในการจัดการ โดยจัดการอบรมเชิงปฏิบัติการ การศึกษาดูงาน และการปฏิบัติเกษตรทฤษฎีใหม่ในพื้นที่แหล่งน้ำ พื้นที่ปลูกข้าว พื้นที่ปลูกพืช และพื้นที่อยู่อาศัยและเลี้ยงสัตว์ 4) ร่วมสรุปบทเรียน ด้วยการประเมินผลงานของตนเองและกลุ่ม และ 5) ร่วมรับผลจากการกระทำ เพื่อสืบสานปณิธานตามรอยพ่อ สร้างความมั่นคงทางอาหาร และสร้างเครือข่ายกัลยาณมิตรที่ดี

ผลจากการเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้พบว่า เกษตรกรสามารถลดรายจ่ายได้จากการนำเศษพืชผักมาเป็นอาหารปลา การปลูกปอเทืองเป็นปุ๋ยพืชสด การใส่ปุ๋ยคอกในแปลงนา การผลิตปุ๋ยชนิดต่าง ๆ การปลูกพืชเพื่อบริโภค และการนำสัตว์ที่เลี้ยงไว้มาประกอบอาหารในครัวเรือน นอกจากนี้ เกษตรกรยังสามารถเพิ่มรายได้จากการจำหน่ายปลา ผลผลิตข้าว ผักสลัด มะม่วงแก้วขมิ้น ฝรั่งกิมจู กบ ไข่ไก่ และไข่เป็ด