ยุทธศาสตร์การบริหารจัดการมหาวิทยาลัยสีเขียวสู่ความยั่งยืนในยุคพลิกผัน
คำสำคัญ:
มหาวิทยาลัยสีเขียว , การบริหารจัดการศึกษา, ยุคพลิกผัน, ความยั่งยืนบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สถานการณ์และความท้าทาย พร้อมทั้งนำเสนอแนวทางยุทธศาสตร์การบริหารจัดการมหาวิทยาลัยสีเขียวของไทยสู่ความยั่งยืนในยุคพลิกผัน โดยการสังเคราะห์ข้อมูลเชิงนโยบาย กฎหมายอุดมศึกษา และข้อมูลการจัดอันดับมหาวิทยาลัยโลกปี 2024
ผลการวิเคราะห์พบว่า สถาบันอุดมศึกษาจำเป็นต้องยกระดับบทบาทจากการจัดการเชิงกายภาพสู่การเป็น “ระบบนิเวศการเรียนรู้สีเขียว” (Green Learning Ecosystem) ที่บูรณาการเข้ากับทุกพันธกิจอย่างเป็นรูปธรรม โดยยุทธศาสตร์การบริหารจัดการที่สำคัญประกอบด้วย 4 เสาหลัก ได้แก่ 1) ด้านนโยบายและภาวะผู้นำที่มุ่งเน้นการสถาปนาธรรมนูญมหาวิทยาลัยสีเขียวเพื่อความต่อเนื่องเชิงนโยบาย 2) ด้านหลักสูตรและการสร้างพลเมืองสีเขียวผ่านการจัดการเรียนรู้ข้ามศาสตร์ 3) ด้านเทคโนโลยีอัจฉริยะผ่านแนวคิดการเปลี่ยนผ่านคู่ขนาน (Twin Transformation) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการทรัพยากร และ 4) ด้านความร่วมมือภาคีเครือข่ายสี่ภาคส่วน (Quadruple Helix) ตามโมเดลเศรษฐกิจ BCG นอกจากนี้ บทความนำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบาย 3 ระดับ คือ ระดับสถาบันที่เน้นการสร้างพื้นที่ทดลองนวัตกรรม (Sandbox) และธนาคารหน่วยกิตด้านสิ่งแวดล้อม ระดับกระทรวงที่เน้นการจัดตั้งกองทุนนวัตกรรมและการประกันคุณภาพ และระดับชาติที่เน้นนโยบายจัดซื้อจัดจ้างสีเขียว เพื่อขับเคลื่อนมหาวิทยาลัยไทยสู่เป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์และการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างเป็นรูปธรรม
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2564). ยุทธศาสตร์การขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศไทยด้วยโมเดลเศรษฐกิจ BCG พ.ศ. 2564–2570.
สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. https://www.bcg.go.th/publish-documents/bcg-strategic-plan-2564-2570/
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2568, 18 มิถุนายน). ปลัดกระทรวง อว. เผยข่าวดี! 5 มหาวิทยาลัยไทย จุฬาฯ-ม.เชียงใหม่-ม.มหิดล-ม.ธรรมศาสตร์-ม.วลัยลักษณ์ ติด Top 100 โลกใน THE Impact Rankings 2025. สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. https://www.ops.go.th/th/all-news/news-executive/item/12624-5-top-100-the-impact-rankings-2025-1
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2568, 14 พฤศจิกายน). อว. เดินหน้านโยบาย Quick Win "มหาวิทยาลัยสีเขียว" จับมือ GC เปิดตัวโครงการ "จากครัว...สู่เครื่อง" นำร่อง 20 มหาวิทยาลัยทั่วประเทศ ตั้งจุดรับน้ำมันพืชใช้แล้วมาผลิตเป็นเชื้อเพลิงเครื่องบินยั่งยืน. สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.https://www.ops.go.th/th/all-news/news-executive/item/13655-QuickWinSAF
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2567). แผนยุทธศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พ.ศ. 2567–2571. สำนักยุทธศาสตร์และการขับเคลื่อน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. https://www.chula.ac.th/about/administration/vision-and-strategy/
พระราชบัญญัติการอุดมศึกษา พ.ศ. 2562. (2562, 1 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา, 136(57ก), 1–25.
พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561. (2561, 19 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา, 135(27ก), 1–13.
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. (2567). ยุทธศาสตร์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ 4 ปี (ปีงบประมาณ พ.ศ. 2567–2570). กองบริหารยุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.https://www.ku.ac.th/th/operation-plan-and-action-plan-of-ku/
มหาวิทยาลัยมหิดล. (2566). แผนยุทธศาสตร์มหาวิทยาลัยมหิดล พ.ศ. 2567–2570. มหาวิทยาลัยมหิดล. https://mahidol.ac.th/th/plan2567-2570/
โมทนา สิทธิพิทักษ์. (2558). การพัฒนารูปแบบมหาวิทยาลัยสีเขียวแบบยั่งยืนของสถาบันอุดมศึกษาไทย [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].
ยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2561–2580). (2561, 13 ตุลาคม). ราชกิจจานุเบกษา, 135(82ก), 1–74.
ศูนย์วิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน. (2567). รู้จักกับ SDGs. SDG Move. https://www.sdgmove.com/intro-to-sdgs/
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ. (2566). BCG in action: นวัตกรรมขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนและการจัดการของเสียสู่มูลค่าเพิ่ม. สวทช.
สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ. (2568, 3 กุมภาพันธ์). กระทรวง อว. โดย สอวช. เผยแนวทางขับเคลื่อนนโยบายด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการดำเนินงานร่วมกันทั้งไทยและนานาชาติ สนับสนุนเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก. https://www.nxpo.or.th/th/30974/
สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ. (2568, 31 กรกฎาคม). กระทรวง อว. โดย สอวช. จัดประชุมขับเคลื่อนมหาวิทยาลัยไทยสู่เป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ สัญจร ครั้งที่ 1 พร้อมเผยนโยบายสนับสนุนมหาวิทยาลัยในการเปลี่ยนผ่านสู่ Net Zero. https://www.nxpo.or.th/th/37126/
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่สิบสาม (พ.ศ. 2566–2570). สำนักนายกรัฐมนตรี https://www.nesdc.go.th/download/Plan13/Doc_Plan13_Final.pdf
องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน). (2566). แนวทางการคำนวณและรายงานคาร์บอนฟุตพริ้นท์ขององค์กร (ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 7). http://www.tgo.or.th
Brundiers, K., Barth, M., Cebrián, G., Cohen, M., Diaz, L., Doucette-Remington, S., Enright, S., Frankowski-McGregor, A., Frueh, S., Gutierrez-Canales, M., Habron, G., Harré, N., Jickling, B., Kuhn, L., McEwen, L., Mochizuki, Y., Mortensen, L., Pérez, J., Pickering, R., … Zint, M. (2021). Key competencies in sustainability in higher education: Toward an agreed-upon reference framework. Sustainability Science, 16(1), 13–29. https://doi.org/10.1007/s11625-020-00838-2
Leal Filho, W., Rogers, J., & Iyer-Raniga, U. (Eds.). (2019). Universities as living labs for sustainable development: Supporting the implementation of the Sustainable Development Goals. Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-3-030-15604-6
Lozano, R. (2006). Incorporation and institutionalization of SD into universities: Breaking through barriers to change. Journal of Cleaner Production, 14(9–11), 787–796. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2005.12.010
Massachusetts Institute of Technology. (2021). Fast forward: MIT's climate action plan for the decade. https://climate.mit.edu/climateaction/fastforward
Min-Allah, N., & Alrashed, S. (2020). Smart campus: A sketch. Sustainable Cities and Society, 59, Article 102231. https://doi.org/10.1016/j.scs.2020.102231
Muench, S., Stoermer, E., Jensen, K., Holst, I., & Scapolo, F. (2022). Towards a green and digital future: Key requirements for successful twin transitions in the European Union. Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2760/977331
Sterling, S. (2013). The sustainable university: Challenges and opportunities. In S. Sterling, L. Maxey, & H. Luna (Eds.), The sustainable university: Progress and prospects (pp. 1–10). Routledge.
Stibbe, A. (Ed.). (2009). The handbook of sustainability literacy: Skills for a changing world. Green Books.
Times Higher Education. (2025). Impact Rankings 2025. https://www.timeshighereducation.com/impactrankings
Trencher, G., Yarime, M., McCormick, K. B., Doll, C. N., & Kordas, O. (2014). Beyond the third mission: Exploring the emerging university function of co-creation for sustainability. Science and Public Policy, 41(2), 151–179. https://doi.org/10.1093/scipol/sct044
UI GreenMetric. (2025a). UI GreenMetric world university rankings 2025. https://greenmetric.ui.ac.id/rankings/overall-rankings-2025
UI GreenMetric. (2025b). UI GreenMetric world university rankings: Guideline v.1.2025. Universitas Indonesia. https://greenmetric.ui.ac.id/about/methodology
UNESCO. (2017). Education for sustainable development goals: Learning objectives. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://stairwaytosdg.eu/images/UNESCO_Education_for_Sustainable_Development_Goals_ENG.pdf
UNESCO. (2020). Education for sustainable development: A roadmap. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://www.mext.go.jp/content/20210511-mxt_koktou01-000014826_1.pdf
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. Department of Economic and Social Affairs. https://sdgs.un.org/publications/transforming-our-world-2030-agenda-sustainable-development-17981
University of Oxford. (2021). Environmental sustainability strategy. https://sustainability.admin.ox.ac.uk/environmental-sustainability-strategy
Wiek, A., Withycombe, L., & Redman, C. L. (2011). Key competencies in sustainability: A reference framework for academic program development. Sustainability Science,6(2), 203–218. https://doi.org/10.1007/s11625-011-0132-6
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของคณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา และคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเอง
