การเสริมสร้างพลังอำนาจของโรงเรียนผู้สูงอายุในการพัฒนาสุขภาวะ: กรณีศึกษาโรงเรียนผู้สูงอายุวัดป่าตาล

นุสวรรณ  สินเจิมศิริ; เดชรัตน์  สุขกำเนิด

ผู้แต่ง

นุสวรรณ สินเจิมศิริ
เดชรัตน์ สุขกำเนิด

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาปัญหา อุปสรรค และบทบาทของโรงเรียนผู้สูงอายุวัดป่าตาล 2) ศึกษาพัฒนาการของการเสริมสร้างพลังอำนาจในการจัดทำหลักสูตรพัฒนาสุขภาวะของโรงเรียนผู้สูงอายุวัดป่าตาล และ 3) ศึกษาผลที่เกิดจากการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อโรงเรียนผู้สูงอายุวัดป่าตาล การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการสังเกตจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับโรงเรียนผู้สูงอายุวัดป่าตาล จำนวน 86 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา โดยเชื่อมโยงกับแนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการเสริมสร้างพลังอำนาจ

ผลการวิจัยพบว่า โรงเรียนผู้สูงอายุวัดป่าตาลมีปัจจัยแห่งความสำเร็จ 2 ลักษณะ ได้แก่ ปัจจัยภายในและปัจจัยภายนอก โดยปัจจัยภายในประกอบด้วย 1) ความศรัทธาที่มีต่อบุคลากรแกนนำ เช่น เจ้าอาวาสวัดป่าตาล อดีตผู้นำชุมชน และข้าราชการบำนาญที่เป็นคณะกรรมการ ซึ่งเป็นบุคคลที่มีความน่าเชื่อถือและช่วยยึดเหนี่ยวจิตใจ 2) ครูพี่เลี้ยงจิตอาสาซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของโรงเรียนผู้สูงอายุวัดป่าตาล มีความเสียสละ ทำหน้าที่ประสานงานกับทุกภาคส่วน และออกแบบกระบวนการและกิจกรรมต่าง ๆ และ 3) ผู้เรียนมีความหลากหลายและมีสมาชิกใหม่เพิ่มขึ้นทุกปี ช่วยกระตุ้นให้เกิดความตื่นตัวในการเรียนรู้ การสร้างความคิด และการจัดกิจกรรมใหม่ ๆ รวมถึงพัฒนาไปสู่การเป็นพี่เลี้ยงให้แก่สมาชิกรุ่นต่อไป

ปัจจัยภายนอก ได้แก่ การเสริมสร้างพลังอำนาจให้โรงเรียนผู้สูงอายุสามารถจัดการกิจกรรมได้ด้วยตนเอง โดยเน้นการเรียนการสอนแบบบูรณาการร่วมกับภาคีเครือข่ายต่าง ๆ ในตำบลบวกค้าง เช่น การสนับสนุนวิทยากรและงบประมาณบางส่วนจากเทศบาลตำบลบวกค้าง รวมถึงการนำทุนทางภูมิปัญญาของนักเรียนผู้สูงอายุมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน

การเสริมสร้างพลังอำนาจทั้งภายในและภายนอกของโรงเรียนผู้สูงอายุวัดป่าตาลช่วยพัฒนาศักยภาพของคณะกรรมการ ครูพี่เลี้ยง และนักเรียนผู้สูงอายุ ทำให้เกิดความมั่นใจ กล้าตัดสินใจ สามารถถ่ายทอดความรู้และจัดกระบวนการเรียนรู้ได้ การจัดทำหลักสูตรของโรงเรียนผู้สูงอายุมุ่งเน้นให้การดำเนินงานเป็นไปในทิศทางเดียวกัน โดยมีเป้าหมายให้ผู้เรียนเกิดการพัฒนาสุขภาวะด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และปัญญา นักเรียนผู้สูงอายุมีความสุขในการทำกิจกรรมร่วมกันและสามารถนำความรู้ไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจ

เอกสารอ้างอิง

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (ม.ป.ป.-ก). *คู่มือสิทธิผู้สูงอายุตามพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546.* สืบค้น 12 กุมภาพันธ์ 2566, จาก https://www.dop.go.th/th/laws/2/10/787

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (ม.ป.ป.-ข). *แผนปฏิบัติการด้านผู้สูงอายุ ระยะที่ 3 (พ.ศ. 2566–2580).* สืบค้น 18 พฤษภาคม 2566, จาก https://www.dop.go.th/th/laws/1/28/843

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (ม.ป.ป.-ค). *แผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2545–2564) ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1 พ.ศ. 2552.* สืบค้น 24 มิถุนายน 2556, จาก https://www.dop.go.th

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (ม.ป.ป.-ง). *มาตรการขับเคลื่อนระเบียบวาระแห่งชาติ เรื่อง สังคมผู้สูงอายุ.* สืบค้น 24 กุมภาพันธ์ 2566, จาก https://www.dop.go.th/th/laws/1/35

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (ม.ป.ป.-จ). *มติสมัชชาผู้สูงอายุระดับชาติ ปี 2564: สังคมสูงวัย คนไทยอายุยืน.* สืบค้น 1 มีนาคม 2566, จาก https://www.dop.go.th/th/laws/1/35840

กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น. (2566). *คู่มือแนวทางการขับเคลื่อนเครือข่ายโรงเรียนผู้สูงอายุแห่งประเทศไทย.*

กระทรวงศึกษาธิการ. (2566). *รวมกฎหมาย ประกาศ และระเบียบที่ออกตามความในพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546 และที่แก้ไขเพิ่มเติม รวมถึงกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง.* https://www.moe.go.th

คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (ม.ป.ป.). *ศูนย์รวมกฎหมายเกี่ยวกับผู้สูงอายุ.* สืบค้น 15 พฤษภาคม 2566, จาก https://www.law.chula.ac.th

จักรแก้ว นามเมือง. (2560). *โรงเรียนผู้สูงอายุ: ต้นแบบการจัดการสุขภาวะและสวัสดิการผู้สูงอายุ* (รายงานการวิจัยเลขที่ MCU RS6107600070). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา.

ทวีทอง หงส์วิวัฒน์. (2527). *การมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนา.* ศูนย์ศึกษานโยบายสาธารณสุข มหาวิทยาลัยมหิดล.

นรินทร์ชัย พัฒนพงศา. (2546). *การมีส่วนร่วม: หลักการพื้นฐาน เทคนิค และกรณีตัวอย่าง* (พิมพ์ครั้งที่ 2). สิริลักษณ์การพิมพ์.

มงคลกิตติ์ โวหารเสาวภาคย์ และคณะ. (2561). *โรงเรียนผู้สูงอายุ: องค์ประกอบ รูปแบบ การพัฒนาหลักสูตร และกิจกรรมเพิ่มสุขภาวะผู้สูงอายุ* (รายงานการวิจัยเลขที่ MCU RS610761174). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา.

รังสิมา เดชกำแหง. (2561). *กระบวนการบริหารจัดการโรงเรียนผู้สูงอายุและสื่อกิจกรรมการเรียนรู้: กรณีศึกษาโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลเมืองวังน้ำเย็น อำเภอวังน้ำเย็น จังหวัดสระแก้ว.* สาขาวิชาศิลปะชนบทศึกษาเพื่อการพัฒนา วิทยาลัยพัฒนศาสตร์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

วชิรวัชร งามละม่อม. (2559). *ทฤษฎีการมีส่วนร่วม.* สืบค้น 22 พฤศจิกายน 2565, จาก https://learningofpublic.blogspot.com

สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. (2550). *พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550* (พิมพ์ครั้งที่ 2). สหพัฒนไพศาล.

อคิน รพีพัฒน์. (2527). *การมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาชนบทในสภาพสังคมและวัฒนธรรมไทย.* ศูนย์ศึกษานโยบายสาธารณสุข มหาวิทยาลัยมหิดล.

อิศราภรณ์ ชมชื่น. (2556). *ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการสร้างเสริมพลังทางสังคม (Social empowerment) ของประชาชนในเขตกรุงเทพมหานคร* [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์].