เกษตรพันธสัญญากับการศึกษาพลวัตการปลูกข้าวโพด บ้านท่างาม ตำบลห้วยแอ่ง อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม พ.ศ. 2510-2568

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพลวัตของการประกอบอาชีพปลูกข้าวโพดภายใต้ระบบเกษตรพันธสัญญา บ้านท่างาม ตำบลห้วยแอ่ง อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม ระหว่างปี 2510–2568 ด้วยวิธีการศึกษาแบบประวัติศาสตร์ท้องถิ่น เก็บข้อมูลจากเอกสาร(Document research) และการสัมภาษณ์แบบประวัติศาสตร์บอกเล่า (Oral History) นำเสนอในรูปแบบพรรณนาวิเคราะห์ ผลการศึกษาพบว่า การปลูกข้าวโพดในยุคแรกก่อน ทศวรรษ2510 มีการปลูกข้าวโพดข้าวเหนียวบริเวณคลองห้วยแอ่ง และตามหัวไร่ปลายนา ยุคที่สองชุมชนบ้านท่างามกับหน้าต่างแห่งโอกาส ทศวรรษ2510-2540 เกิดการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยแอ่งขึ้นทำให้เอื้อประโยชน์ต่อการปลูกข้าวโพด จึงเกิดการขยายตัวของการปลูกข้าวโพดจนกลายเป็นพืชเศรษฐกิจของชุมชนบ้านท่างาม เข้าสู่ยุคที่สามหลัง ทศวรรษ2540-2568 การปลูกข้าวโพดของชุมชนบ้านท่างามกลายเป็นการปลูกข้าวโพดแบบเกษตรพันธสัญญา ที่ชาวบ้านมีการหยิบยืมข้าวโพดในชุมชนไปขาย โดยอาศัยระบบเครือญาติในการต่อรองสร้างเงื่อนไข ขณะเดียวกันนายทุนตั้งเงื่อนไขว่าเกษตรกรต้องซื้อเมล็ดพันธุ์ ปุ๋ย และสารเคมีต่าง ๆ จากนายทุนและนายทุนรับซื้อข้าวโพดคืน ในลักษณะสัญญาประกันราคา ซึ่งทั้งหมดเป็นสัญญาปากเปล่า ชาวบ้านท่างามปรับตัวจากข้อจำกัดของความสัมพันธ์เชิงอำนาจ(Power Relations)ด้วยการดึงศักยภาพจากทุนทางสังคม(Social Capital) ผสานกับการสร้างตลาดริมถนนสายมหาสารคาม-ร้อยเอ็ด เพื่อใช้ระบายสินค้าอีกทั้งยังสามารถควบคุมผลผลิตและกำหนดราคาได้เอง