ภูมิรัฐศาสตร์กับอธิปไตยทางสุขภาพ: การวิเคราะห์ความเปราะบางของห่วงโซ่อุปทานยาและความมั่นคงทางการแพทย์ของประเทศไทยในระเบียบโลกใหม่
คำสำคัญ:
ภูมิรัฐศาสตร์, อธิปไตยทางสุขภาพ, ห่วงโซ่อุปทานยาบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความเปราะบางของห่วงโซ่อุปทานยาและประเมินปัจจัยพยากรณ์ที่มีอิทธิพลต่ออธิปไตยทางสุขภาพของประเทศไทยภายใต้บริบทความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์โลกยุคใหม่ ผู้วิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methods) โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงและนโยบายสุขภาพจำนวน 200 ราย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ (MRA) และการวิเคราะห์ฉากทัศน์เชิงยุทธศาสตร์ (Scenario Analysis)
ผลการวิจัยพบว่าระดับอธิปไตยทางสุขภาพของประเทศไทยในภาพรวมอยู่ในระดับปานกลางค่อนข้างต่ำ โดยโมเดลปัจจัยพยากรณ์ 4 ด้าน ได้แก่ ความพึ่งพาวัตถุดิบยาจากมหาอำนาจ ความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์ ขีดความสามารถการผลิตภายใน และประสิทธิภาพการสำรองเวชภัณฑ์ สามารถร่วมกันพยากรณ์อธิปไตยทางสุขภาพได้ร้อยละ 68.1 (R2 = .681) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 ทั้งนี้ ความพึ่งพาวัตถุดิบยาจากต่างประเทศเป็นปัจจัยคุกคามที่มีอิทธิพลเชิงลบสูงสุด (β = -.512) ในขณะที่ขีดความสามารถการผลิตภายในเป็นปัจจัยปกป้องที่มีอิทธิพลเชิงบวกสูงสุด (β = .345) ข้อเสนอแนะเชิงยุทธศาสตร์ระบุว่ารัฐไทยจำเป็นต้องยกระดับอุตสาหกรรมยาต้นน้ำเป็นอุตสาหกรรมความมั่นคงแห่งชาติเพื่อสร้างเอกราชทางการแพทย์ในสภาวะความตึงเครียดของระเบียบโลกใหม่
เอกสารอ้างอิง
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย [TDRI]. (2565). แนวทางการสร้างความมั่นคงทางยาของประเทศไทยภายใต้บริบทความท้าทายใหม่. กรุงเทพฯ: ทีดีอาร์ไอ.
สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ. (2567). รายงานประเมินภัยคุกคามรูปแบบใหม่และยุทธศาสตร์การเตรียมความพร้อมระดับชาติ 2024-2025. กรุงเทพฯ: สำนักนายกรัฐมนตรี.
วิโรจน์ ณ ระนอง, และคณะ. (2566). ผลกระทบของภูมิรัฐศาสตร์เศรษฐกิจต่อระบบสุขภาพและอุตสาหกรรมยาไทย. วารสารนโยบายสาธารณะและการบริหาร, 12(1), 45-68.
Bown, C. P. (2022). The Great Supply Chain Disruption: Geopolitics and the Future of Medicine. Peterson Institute for International Economics.
European Commission. (2023). Pharmaceutical Strategy for Europe: Building a Resilient Health System. Brussels: EU Publications.
Feldbaum, H. (2023). Geopolitics, National Security, and the Future of Global Health. Health Affairs, 42(5), 612-625.
Gereffi, G. (2020). What does the COVID-19 pandemic teach us about global value chains? Journal of International Business Policy, 3(3), 190-201.
Keohane, R. O., & Nye, J. S. (2020). Power and Interdependence (5th ed.). Pearson.
Kickbusch, I., et al. (2021). Geopolitics of health: The world is changing, and health must change with it. The Lancet, 397(10278), 954-955.
Tanaka, H., et al. (2024). Reshoring Essential Medicines: Strategic Autonomy in the Indo-Pacific. Journal of Japanese Studies, 50(1), 45-68.
