พัฒนาการของศาสตร์การวิจัยตำราเรียน: จากจิตวิทยาการอ่านสู่การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจการก่อรูปและวิวัฒนาการของ “ศาสตร์การวิจัยตำราเรียน” ในฐานะสาขาวิชาสหวิทยาการที่สะท้อนพลวัตระหว่างรัฐ สังคม และองค์ความรู้ โดยใช้การวิจัยเชิงเอกสารด้วยวิธีการสืบค้นและวิเคราะห์เนื้อหา จากวรรณกรรมทางวิชาการและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับตำราเรียน แบ่งขอบเขตการนำเสนอออกเป็น 3 ส่วนหลัก ได้แก่ 1. การวิเคราะห์ประวัติศาสตร์ตำราเรียนเชิงวิวัฒนาการ 2. การสำรวจพัฒนาการของศาสตร์การวิจัยตำราเรียนผ่านการเปลี่ยนผ่านกระบวนทัศน์ทางวิชาการ และ 3. การวิเคราะห์เชิงสังเคราะห์เกี่ยวกับแนวคิดและวิธีวิทยาของการศึกษาตำราเรียนในปัจจุบัน
มีข้อค้นพบที่สำคัญ ได้แก่ 1) บทบาทเชิงหน้าที่ ตำราเรียนทำหน้าที่เป็น “สื่อหลัก” ในการถ่ายทอดความรู้ที่ได้รับการรับรองจากรัฐ และเป็นเครื่องมือสร้างมาตรฐานทางวัฒนธรรมรวมถึงความทรงจำร่วมกันของสังคม 2) การเปลี่ยนผ่านกระบวนทัศน์ เมื่อศาสตร์การวิจัยตำราเรียนได้พัฒนาจากการมุ่งเน้นเชิงจิตวิทยาและ “ความยากง่ายของการอ่าน” ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ไปสู่ “การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์” ตั้งแต่ทศวรรษ 1970 เพื่อถอดรหัสอุดมการณ์แฝงและการสร้างภาพลักษณ์ “ตัวตน” กับ “คนอื่น” 3) ความซับซ้อนในปัจจุบัน เมื่อการศึกษาตำราเรียนสมัยใหม่ได้บูรณาการทฤษฎีหลังสมัยใหม่ และการวิเคราะห์มิติด้านสื่อ เพื่อทำความเข้าใจการเจรจาต่อรองทางอำนาจภายใต้ความท้าทายของนวัตกรรมดิจิทัล และ 4) ช่องว่างทางวิชาการไทยที่แม้ตำราเรียนจะมีอิทธิพลมหาศาล แต่การวิจัยตำราเรียนในแวดวงศึกษาศาสตร์ไทยยังคงมีอยู่อย่างจำกัดและขาดสังกัดสาขาวิชาที่ชัดเจน โดยมักปรากฏเพียงในแวดวงประวัติศาสตร์และภาษาศาสตร์เท่านั้น บทความนี้จึงเสนอให้วงวิชาการศึกษาศาสตร์ไทยหันมาให้ความสำคัญกับการวิจัยตำราเรียนอย่างเป็นระบบ เพื่อเป็นแนวทางในการท้าทายการผูกขาดทางปัญญาและสร้างสรรค์การศึกษาที่เท่าทันต่อการเปลี่ยนแปลงของโลก
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
##default.contextSettings.thaijo.licenseTerms##เอกสารอ้างอิง
นฤมล นิ่มนวล. (2559). การเมืองในแบบเรียนชั้นมัธยมศึกษาของไทย ระหว่างปี พ.ศ. 2503 - 2551 [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์. (2561). พงศาวดารอาเซียนในแบบเรียนประวัติศาสตร์มัธยมไทย. ใน ประวัติศาสตร์สำเหนียก (หน้า 74 – 153). มติชน.
รังรอง เจียมวิจักษณ์. (2561). การศึกษาหนังสือเรียนภาษาไทย ภาษาพาที: ความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ที่ 1 การเสริมสร้างและพัฒนาศักยภาพทุนมนุษย์ ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่สิบสอง. วารสารศิลปศาสตร์, 18(2), 241 - 267. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/liberalarts/article/view/149977/110044
วิสันต์ สุขวิสิทธิ์. (2554). ความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับอุดมการณ์ในหนังสือเรียนรายวิชาภาษาไทย ตามหลักสูตรประถมศึกษา พ.ศ. 2503 - 2544: การศึกษาตามแนววาทกรรมวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต]. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สายชล สัตยานุรักษ์. (2548). การสร้างความเป็นไทย กระแสหลัก และ “ความจริง” ที่ “ความเป็นไทย” สร้าง. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
สุเนตร ชุตินธรานนท์. (2557). ชาตินิยมในแบบเรียนไทย: ทัศนคติเหยียดหยามเพื่อนบ้านผ่านแบบเรียน. ศิลปวัฒนธรรม.
Apple, M. W., & Christian-Smith, L. K. (Eds.). (1991). The Politics of The Textbook. Routledge.
Ball, W. W. R. (1908). A Short Account of The History of Mathematics (4th ed.). Macmillan.
Bischewski, M. (2017). Einsatz von QDA-Software zur Untersuchung von Schulbuchinhalten: Ein Praxisbericht. In I. Rath (Ed.), Methoden und Theorien der Bildungsmedien- und Bildungsforschung: Ein Werkstattbericht von Nachwuchswissenschaftlerinnen und -wissenschaftlern des Georg-Eckert-Instituts (pp. 64–73). Eckert. Dossiers, 14. urn:nbn:de:0220-2017-0193
Eisenstein, E. L. (1979). The Printing Press as An Agent of Change: Communications and Cultural Transformations in Early Modern Europe. Cambridge University Press.
Fuchs, E. (2011a). Textbook Theory and Practice. Journal of Educational Media, Memory, and Society, 3(1), 1 – 10. https://doi.org/10.3167/jemms.2011.030101
Fuchs, E. (2011b). Textbooks Between Tradition and Innovation. Georg Eckert Institute.
Fuchs, E. & Bock, A. (Eds.). (2018). The Palgrave Handbook of Textbook Studies. Palgrave Macmillan.
Greenhow, C., Robelia, B., &Hughes, J. E. (2009). Learning, Teaching, and Scholarship in A Digital Age: Web 2.0 and Classroom Research: What are The Implications for The School Curriculum? Educational Researcher, 38(4), 246 – 259. https://doi.org/10.3102/0013189X09336671
Grendler, P. F. (2004). The Universities of The Italian Renaissance. Johns Hopkins University Press.
Hamilton, D. (1992). Comenius and The New World Order. History of Education, 21(4), 343 – 354. https://doi.org/10.1080/0046760920210401
Hayes, D. P., Wolfer, L. T., &Wolfe, M. E. (1996). Schoolbook Simplification and Its Relation to The decline in SAT Verbal Scores. American Educational Research Journal, 33(2), 489 – 508. https://statlit.org/pdf/1996-Hayes-AERA-Declining-SAT-Scores.pdf
Höhne, T. (2005). Über das Wissen in Schulbüchern: Elemente einer Theorie des Schulbuchs. In E. Matthes & C. Heinze (Eds.), Das Schulbuch zwischen Lehrplan und Unterrichtspraxis (pp. 65–93). Julius Klinkhardt.
Höhne, T. (2003). Schulbuchwissen: Umrisse einer Wissens- und Medientheorie des Schulbuches. Fachbereich Erziehungswissenschaften der Johann Wolfgang Goethe-Universität.
Huey, E. B. (1908). The Psychology and Pedagogy of Reading. Macmillan.
Johnsen, E. B. (1993). Textbooks in The Kaleidoscope: A Critical Survey of Literature and Research on Educational Media. Scandinavian University Press.
Klerides, E. (2010). Imagining The Textbook: Textbooks as Discourse and Genre. Journal of Educational Media, Memory, and Society, 2(1), 31 – 54. https://doi.org/10.3167/jemms.2010.020103
Nicholls, J. (2005). The Philosophical Underpinnings of Textbook Research. History of Education, 34(1), 21 – 35. https://doi.org/10.1080/0046760042000290008
Pingel, F. (2010). UNESCO Guidebook on Textbook Research and Textbook Revision (2nd ed.). UNESCO.
Pittayaporn, P. (2016). Chindamani and Reconstruction of Thai Tones in The 17th Century. Diachronica, 33(2), 187 – 219. https://doi.org/10.1075/dia.33.2.02pit
Ravitch, D. (2003). The Language Police: How Pressure Groups Restrict What Students Learn. Knopf.
Selwyn, N. (2016). Education and Technology: Key Issues and Debates (2nd ed.). Bloomsbury Academic.
Skinner, B. F. (1958). Teaching Machines. Science, 128(3330), 969 – 977. https://doi.org/10.1126/science.128.3330.969
Thorndike, E.L. (1921) The Teacher’s Word Book. Teachers College, Columbia University.
Veldhuis, N. (2004). Religion, Literature, and Scholarship: The Sumerian Composition “Nanše and The Birds”. Brill.
Weinbrenner, P. (1992). Methodologies of Textbook Analysis. In H. Bourdillon (Ed.), History and Social Studies - Methodologies of Textbook Analysis. Council of Europe.
Westerhoff, J. H. (1978). McGuffey and His Readers: Piety, Morality, and Education in Nineteenth - Century America. Abingdon.
Williams, R. J. (1972). Scribal Training in Ancient Egypt. Journal of the American Oriental Society, 92(2), 214 – 221. https://doi.org/10.2307/598326
Wyatt, D. K. (1969). The Politics of Reform in Thailand. Yale University Press.
