การบริหารจัดการสถานศึกษายุคใหม่ด้วยระบบนิเวศการเรียนรู้เพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้เป็นบทความเชิงแนวคิดที่มุ่งสังเคราะห์กรอบนโยบายระดับนานาชาติ แนวคิดระบบนิเวศการเรียนรู้ และทฤษฎีภาวะผู้นำทางการศึกษา เพื่อนำเสนอกรอบการบริหารจัดการสถานศึกษาที่บูรณาการเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนด้านการศึกษา (SDG 4) เข้ากับบริบทการบริหารสถานศึกษาไทย
การจัดการศึกษาในศตวรรษที่ 21 ภายใต้บริบทของความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและความปั่นป่วน (Disruption) ส่งผลให้ระบบการศึกษาต้องปรับตัวจากการสอนเนื้อหาแบบท่องจำ ไปสู่การสร้างผู้เรียนให้เป็นผู้เรียนรู้ตลอดชีวิตที่มีสมรรถนะสูงและพร้อมรับมือกับความไม่แน่นอนของอนาคต การเชื่อมโยงระหว่างเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) โดยเฉพาะ SDG 4 การศึกษาที่มีคุณภาพ กับบทบาทของการบริหารจัดการศึกษาไทยที่ต้องปรับเปลี่ยนเชิงโครงสร้าง เพื่อยกระดับคุณภาพผู้เรียนและลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา ทั้งนี้ SDG 4 ถือเป็นหัวใจสำคัญในการยกระดับทรัพยากรมนุษย์ให้สามารถขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศในยุคเศรษฐกิจฐานความรู้ได้อย่างเต็มศักยภาพ
นอกจากนี้ ระบบนิเวศการเรียนรู้ก็มีส่วนสำคัญที่ช่วยให้การจัดการศึกษาเกิดความเชื่อมโยงแบบองค์รวม โดยประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ ยุทธศาสตร์การบริหารจัดการ ทรัพยากร วิธีการจัดการเรียนรู้ เทคโนโลยี หลักสูตร และเครือข่ายความร่วมมือ ตลอดจนปัจจัยสนับสนุน 6 ด้าน ได้แก่ 1) การเปลี่ยนกรอบความคิด 2) ความพร้อมของบุคลากรและองค์กร 3) สิ่งแวดล้อมและเทคโนโลยียุคใหม่ 4) วิธีการเรียนรู้และเนื้อหาการเรียนรู้ 5) วัฒนธรรมการเรียนรู้และยุทธศาสตร์การมีส่วนร่วม 6) ความยืดหยุ่นและทางเลือกที่หลากหลายของระบบการศึกษา เพื่อตอบสนองความต้องการของผู้เรียนในบริบทที่หลากหลาย การศึกษาเชิงระบบนิเวศยังชี้ให้เห็นความจำเป็นของการมีส่วนร่วมระหว่างโรงเรียน ครอบครัว ชุมชน และภาคส่วนต่าง ๆ เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตและการพัฒนาทักษะอาชีพอย่างยั่งยืน การบริหารจัดการสถานศึกษายุคใหม่จึงจำเป็นต้องเปลี่ยนบทบาทผู้บริหารจากผู้ควบคุมไปสู่ผู้อำนวยความสะดวกที่ขับเคลื่อนการเรียนรู้ด้วยวิสัยทัศน์เชิงระบบ ใช้ข้อมูล เทคโนโลยี และนวัตกรรมเป็นฐานในการออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้ที่มีคุณภาพ พร้อมทั้งสร้างเครือข่ายความร่วมมือเพื่อพัฒนาสมรรถนะผู้เรียนในทุกมิติ
ดังนั้น ระบบนิเวศการเรียนรู้ SDGs และการบริหารสถานศึกษายุคใหม่เป็นกลไกสำคัญในการบริหารจัดการเชิงบูรณาการที่มุ่งเน้นการใช้ข้อมูล เทคโนโลยี และเครือข่ายความร่วมมือเชิงรุก เป็นแกนหลักในการออกแบบและขับเคลื่อนระบบนิเวศการเรียนรู้ ซึ่งถือว่าเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาสมรรถนะผู้เรียนอย่างยั่งยืนในยุคดิจิทัล รวมถึงเป็นเครื่องมือช่วยยกระดับคุณภาพการศึกษาไทย ให้สอดคล้องกับเป้าหมายประเทศในยุคดิจิทัล และนำพาสังคมสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
การอนุญาตลิขสิทธิ์
การอนุญาตให้ใช้ข้อความ เนื้อหา รูปภาพ หรือสิ่งอื่นใดของสิ่งพิมพ์ ผู้ใช้รายใดมีความต้องการที่จะอ่าน ดาวน์โหลด คัดลอก แจกจ่าย พิมพ์ ค้นหา หรือเชื่อมโยงไปยังข้อความทั้งหมดของบทความ รวบรวมข้อมูลสำหรับการจัดทำดัชนี ส่งต่อเป็นข้อมูลไปยังซอฟต์แวร์ หรือใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางกฎหมายอื่นใดเป็นสิ่งที่สามารถกระทำได้ แต่ห้ามนำไปใช้ในเชิงพาณิชย์หรือมีเจตนาเอื้อประโยชน์ทางธุรกิจ บทความทุกฉบับที่ถูกเผยแพร่ในวารสารวิจัยและนวัตกรรมเพื่อความยั่งยืนจะเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์แบบแสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า (Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/)
เอกสารอ้างอิง
Common Room. (2564). Learning Ecosystems and New Directions in Education Beyond School Walls. https://www.thekommon.co/learning-ecosystem-intro/
OECD. (2021). Education at a Glance 2021. https://www.oecd.org/en/publications/education-at-a-glance-2021_b35a14e5-en.html
Starfish Academy. (25675 Modern Educational Administration Trends School Administrators Must Watch. https://www.starfishlabz.com/blog.
UNESCO. (2016). Education 2030: Incheon Declaration and Framework for Action. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000245656.
กระทรวงศึกษาธิการ. (2565). แผนที่นำทางการขับเคลื่อนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน ด้านการศึกษา (SDG4 Roadmap). กระทรวงศึกษาธิการ.
ชล บุนนาค, วราภรณ์ ดำจับ, และ กนกวรรณ จันทร์ประเสริฐ. (2561). โครงการประสานงานการวิจัยเพื่อสนับสนุนการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) [รายงานการวิจัย]. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).
ฐิติวัสส์ หมั่นกิจ. (2565). ภาวะผู้นำเชิงคุณภาพของผู้บริหารสถานศึกษา. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 5(3), 125–141.
พรรัตน์ จันทร์คำ. (2566). รูปแบบการพัฒนาระบบนิเวศการเรียนรู้เพื่อส่งเสริมทักษะอาชีพของโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 22 จังหวัดแม่ฮ่องสอน. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 5(4), 895–906.
ภัควลัญชญ์ ทรัพย์เจริญ. (2567). การบริหารและการจัดการศึกษาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน. วารสารนวัตกรรมการบริหารและการจัดการศึกษา, 2(2), 52–64.
มานะ สินธุวงษานนท์, และคณะ. (2566). การศึกษากับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs). วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 6(5), 528–544.
วิโรจน์ สารรัตนะ. (2556). กระบวนทัศน์ใหม่ทางการศึกษา กรณีทัศนะต่อการศึกษาศตวรรษที่ 21. ทิพยวิสุทธิ์.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2565). รายงานการศึกษารูปแบบการจัดระบบนิเวศการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการพัฒนาศักยภาพของคนไทย 4.0. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2567ก). แผนการดำเนินงานการจัดนิเวศการเรียนรู้ของสถานศึกษาระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2567ข). How to การสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้เพื่อการจัดการศึกษาสำหรับโลกยุคใหม่. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.
อุกฤษฎ์ ดอนบรรเทา. (2567). การบริหารจัดการสถานศึกษายุคใหม่อย่างมีประสิทธิภาพ. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 7(2), 542–543.
