การนำทางสู่การเปลี่ยนผ่านรัฐบาลดิจิทัลในประเทศไทย: กรอบแนวคิดบูรณาการ 5 มิติ     เพื่อความเป็นเลิศด้านการบริการสาธารณะ

สิริพัชรีญา ตะวังทัน

ผู้แต่ง

สิริพัชรีญา ตะวังทัน หลักสูตรรัฐประศาสนศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์พัฒนาการ ความท้าทาย และทิศทางการเปลี่ยนผ่านรัฐบาลดิจิทัลของประเทศไทยในบริบทโลก โดยใช้วิธีการสังเคราะห์วรรณกรรมเชิงบูรณาการ (Integrative Literature Synthesis) จากวารสารในฐานข้อมูล Scopus และ TCI รวมถึงรายงานของหน่วยงานระดับนานาชาติและระดับชาติในช่วงปี พ.ศ. 2563–2568 ผลการสังเคราะห์พบว่า การเปลี่ยนผ่านรัฐบาลดิจิทัลไม่ใช่เพียงการนำเทคโนโลยีมาแทนกระบวนการเดิม หากแต่เป็นการปฏิรูปเชิงโครงสร้างที่ครอบคลุมมิติเทคนิค สังคม กฎหมาย และการมีส่วนร่วมพร้อมกัน วิวัฒนาการของรัฐบาลดิจิทัลโลกดำเนินผ่าน 4 ยุค ตั้งแต่รัฐบาลอิเล็กทรอนิกส์ รัฐบาลเปิด รัฐบาลอัจฉริยะ ไปสู่รัฐบาลดิจิทัลเต็มรูปแบบ ประเทศไทยมีพัฒนาการที่ก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง สะท้อนจากการไต่อันดับ EGDI ของ UN จากอันดับที่ 55 ในปี 2565 สู่อันดับที่ 52 ในปี 2567 อย่างไรก็ตาม ยังเผชิญกับความท้าทายเชิงโครงสร้างที่สำคัญ 5 ประการ ได้แก่ ความเหลื่อมล้ำดิจิทัล ภัยคุกคามไซเบอร์ การขาดบูรณาการข้ามหน่วยงาน ข้อจำกัดทางกฎหมาย และความต้านทานการเปลี่ยนแปลง บทความนี้นำเสนอกรอบแนวคิดบูรณาการ 5 มิติ อันประกอบด้วย โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล บุคลากรดิจิทัล นโยบายและกฎหมาย การมีส่วนร่วมของพลเมือง และนวัตกรรมดิจิทัล พร้อมบทเรียนจากผู้นำระดับโลก ได้แก่ เอสโตเนีย สิงคโปร์ และเกาหลีใต้ รวมถึงข้อเสนอแนะเชิงนโยบายใน 3 ระดับ เพื่อขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านรัฐบาลดิจิทัลของไทยสู่ความเป็นเลิศด้านการบริการสาธารณะอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

ธีร์วิช ว่องทวี และอนันต์วัฒน์ ทิพย์ภาวัต. (2023). Cybersecurity Framework: กรอบการรักษาความปลอดภัยไซเบอร์ แนวทางสำคัญสู่องค์กรที่ปลอดภัย. สถาบันข้อมูลขนาดใหญ่ (องค์การมหาชน) กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและ สังคม. https://bdi.or.th/big-data-101/cybersecurity-framework.

สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล. (2563). แผนพัฒนารัฐบาลดิจิทัลของประเทศไทย พ.ศ. 2563-2565. กรุงเทพฯ: สำนักงาน พัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน).

สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล. (2565). รายงานสถานการณ์รัฐบาลดิจิทัลไทย ปี 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานพัฒนารัฐบาล ดิจิทัล (องค์การมหาชน).

สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล. (2566). รายงานสถานการณ์ความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ภาครัฐ ปี 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน).

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2564). การสำรวจการมีการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ. 2564. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). การสำรวจการมีการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.

e-Estonia. (2020). We have built a digital society and so can you. Retrieved from https://e-estonia.com/

e-Estonia. (2023). Digital transformation: Lessons from Estonia. Retrieved from https://e-estonia.com/

Hood, C. (1991). A public management for all seasons? Public Administration, 69(1), 3-19. https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.1991.tb00779.x

Höchtl, J., Parycek, P., & Schöllhammer, R. (2016). Big data in the policy cycle: Policy decision making in the digital era. Journal of Organizational Computing and Electronic Commerce, 26(1-2), 147-169.

Janssen, M., & van der Voort, H. (2020). Agile and adaptive governance in crisis response: Lessons from the COVID-19 pandemic. International Journal of Information Management, 55, 102180. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2020.102180

Kalvet, T., Toots, M., McBride, K., Burgess, J., Barcevičius, E., & Tambouris, E. (2021). Cross-border e-government services in Europe: Expected benefits, barriers and drivers. Transforming Government: People, Process and Policy, 15(4), 597-616.

Kim, S., Kim, H. J., & Lee, H. (2020). An institutional analysis of an e-government system for anti-corruption: The case of OPEN. Government Information Quarterly, 37(1), 101341.

Lee, J., & Porumbescu, G. A. (2019). Engendering inclusive e-government use through citizen IT training programs. Government Information Quarterly, 36(1), 69-76.

Lember, V., Kattel, R., & Tõnurist, P. (2019). Technological capacity in the public sector: The case of Estonia. Washington, DC: World Bank.

Lourenço, R. P. (2015). An analysis of open government portals: A perspective of transparency for accountability. Government Information Quarterly, 32(3), 323-332.

Mergel, I., Edelmann, N., & Haug, N. (2019). Defining digital transformation: Results from expert interviews. Government Information Quarterly, 36(4), 101385. https://doi.org/10.1016/j.giq.2019.06.002

Ministry of the Interior and Safety, Korea. (2022). Korean e-government: Innovations and achievements. Seoul: Ministry of the Interior and Safety.

NECTEC (National Electronics and Computer Technology Center). (2022). Thailand digital literacy survey 2022. Bangkok: NECTEC.

NIST (National Institute of Standards and Technology). (2018). Framework for improving critical infrastructure cybersecurity, Version 1.1. Gaithersburg, MD: NIST.

OECD. (2020). Digital Government Index: 2019 results. OECD Public Governance Policy Papers, No. 03. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/4de9f5bb-en

Sæbø, Ø., Rose, J., & Molka-Danielsen, J. (2020). e-Participation: Designing and engaging digital platforms for citizens' voices. Government Information Quarterly, 37(1), 101485.

Smart Nation Singapore. (2023). Digital government, digital economy, digital society. Retrieved from https://www.smartnation.gov.sg/

Transparency International. (2021). Corruption Perceptions Index 2021. Berlin: Transparency International.

Twizeyimana, J. D., & Andersson, A. (2019). The public value of e-Government – A literature review. Government Information Quarterly, 36(2), 167-178. https://doi.org/10.1016/j.giq.2019.01.001

UAE Government. (2023). UAE artificial intelligence strategy 2031. Retrieved from https://u.ae/en/about- the-uae/strategies-initiatives-and-awards/federal-governments-strategies-and-plans/uae-artificial- intelligence-strategy-2031

Ubaldi, B. (2013). Open government data: Towards empirical analysis of open government data initiatives. OECD Working Papers on Public Governance, No. 22. Paris: OECD Publishing.

United Nations. (2022). UN E-Government Survey 2022: The future of digital government. New York: United Nations Department of Economic and Social Affairs.

Vial, G. (2019). Understanding digital transformation: A review and a research agenda. Journal of Strategic Information Systems, 28(2), 118-144. https://doi.org/10.1016/j.jsis.2019.01.003

Wirtz, B. W., Weyerer, J. C., & Geyer, C. (2019). Artificial Intelligence and the public sector—applications and challenges. International Journal of Public Administration, 42(7), 596-615.

World Bank. (2020). Doing Business 2020: Comparing business regulation in 190 economies. Washington, DC: World Bank.

Zuiderveen Borgesius, F. J. (2020). Strengthening legal protection against discrimination by algorithms and artificial intelligence. The International Journal of Human Rights, 24(10), 1572-1593.