เรียนรู้จากสิ่งที่นิวซีแลนด์ต้องกลับมาแก้: บทเรียนสี่ทศวรรษของการจัดการภาครัฐแนวใหม่ กับทางเลือกการปฏิรูประบบราชการไทย

บทคัดย่อ

นิวซีแลนด์มักถูกอ้างถึงในฐานะต้นแบบความสำเร็จของการจัดการภาครัฐแนวใหม่ (New Public Management: NPM) และงานวิชาการไทยจำนวนมากมีแนวโน้มนำเสนอกรณีนี้ในลักษณะแบบอย่างที่ควรลอกตาม บทความวิชาการนี้เสนอว่า การอ่านเช่นนั้นไม่ครบถ้วน และหากนำไปใช้ออกแบบการปฏิรูปอาจนำไปสู่ข้อสรุปที่คลาดเคลื่อน บทความใช้การวิเคราะห์เอกสารจากกฎหมายด้านการบริหารภาครัฐของนิวซีแลนด์ รายงานทบทวนของทางการ และวรรณกรรมที่ผ่านการประเมินโดยผู้ทรงคุณวุฒิในระยะห้าปีที่ผ่านมา เพื่อประกอบสร้างเส้นทางการปฏิรูปขึ้นใหม่ ในรูปของสี่ระลอกที่ต่อเนื่องกัน มิใช่เหตุการณ์เดียว ได้แก่ ระลอกที่หนึ่งซึ่งเป็นการวางรากฐาน NPM รุ่นแรก ระหว่าง ค.ศ. 1984-1994 ระลอกที่สองซึ่งเป็นการแก้ไขผลข้างเคียงภายหลังรายงานทบทวนของ Schick และการทบทวนศูนย์กลางการบริหาร ระลอกที่สามที่มุ่งผลลัพธ์และสมรรถนะระหว่าง ค.ศ. 2011-2018 และระลอกที่สี่ที่เริ่มต้นด้วยพระราชบัญญัติบริการสาธารณะ ค.ศ. 2020 ซึ่งยกเลิกพระราชบัญญัติภาคราชการ ค.ศ. 1988 พร้อมสถาปนาคณะกรรมการบริหารข้ามส่วนราชการ กิจการร่วมข้ามส่วนราชการ ระบบราชการที่เป็นเอกภาพ และการรับรองจิตสำนึกแห่งการบริการไว้ในกฎหมาย ข้อค้นพบหลักเมื่ออ่านทั้งสี่ระลอกร่วมกันคือ เวลาประมาณสามทศวรรษของความพยายามปฏิรูปในนิวซีแลนด์ถูกใช้ไปกับการแก้ปัญหาการแยกส่วนของหน่วยงาน ความลำเอียงของความรับผิดรับชอบที่มุ่งเฉพาะแนวดิ่ง และการบั่นทอนสมรรถนะร่วมของระบบราชการ ซึ่งล้วนเป็นผลพวงจาก NPM รุ่นแรกเอง วรรณกรรมร่วมสมัยจึงอธิบายสภาพปัจจุบันว่าเป็นการผสมผสาน (hybridization) ที่เครื่องมือแบบ NPM ยังคงอยู่ควบคู่กับกลไกบูรณาการแบบหลัง NPM มิใช่การแทนที่ บทความจึงเสนอ “โมเดล LEAP” อันประกอบด้วยเครื่องมือวัดผลสัมฤทธิ์แบบเป็นชั้น กลไกบูรณาการที่ฝังไว้ตั้งแต่ต้น ความรับผิดรับชอบที่ปรับตัวได้ และคุณค่าสาธารณะพร้อมจิตสำนึกแห่งการบริการ พร้อมข้อเสนอว่าประเทศไทยควรติดตั้งชั้นผลสัมฤทธิ์และชั้นบูรณาการไปพร้อมกัน มิใช่ตามลำดับก่อนหลัง เพื่อหลีกเลี่ยงการเดินซ้ำวงจรการแก้ไขที่กินเวลาสามทศวรรษ