เมื่อเพื่อนบ้านก็ต้องอพยพเหมือนกัน: เหตุใดการพลัดถิ่นจากความขัดแย้งด้วยอาวุธ จึงทำให้แบบแผนการจัดการสาธารณภัยขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นไทยใช้ไม่ได้

บทคัดย่อ

ความขัดแย้งบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชาในปี ค.ศ. 2025 ก่อให้เกิดการพลัดถิ่นของประชาชนในระดับที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน ในความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศ เฉพาะการปะทะช่วงเดือนกรกฎาคม ทางการไทยรายงานว่ามีประชาชนออกจากหมู่บ้านชายแดน มากกว่า 131,000 คนภายในเวลาไม่กี่วัน และการปะทะรอบใหม่ในเดือนพฤศจิกายนถึงธันวาคมทำให้เกิดการพลัดถิ่น ในระดับหลายแสนคนก่อนที่การหยุดยิงจะมีผลเมื่อวันที่ 27 ธันวาคม ค.ศ. 2025 วรรณกรรมไทยที่กล่าวถึงบทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ในเหตุการณ์เหล่านี้มักเน้นการยกย่อง ความใกล้ชิดประชาชนและความยืดหยุ่นทางงบประมาณ บทความวิชาการนี้เสนอว่าการยกย่องดังกล่าวแม้จะถูกต้อง แต่กลับบดบังความไม่สอดคล้องเชิงโครงสร้างที่สำคัญ กล่าวคือ ประเทศไทยจัดการการพลัดถิ่นจากความขัดแย้งด้วยอาวุธ ด้วยเครื่องมือทางกฎหมายและการปฏิบัติชุดเดียวกับที่ใช้กับภัยธรรมชาติ คือพระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 ทั้งที่ปรากฏการณ์ทั้งสองแตกต่างกันในสี่ประการที่มีนัยต่อการบริหาร ได้แก่ ต้นเหตุอยู่นอกเขตอำนาจของท้องถิ่นโดยสิ้นเชิง ระยะเตรียมพร้อมจึงไม่อาจลดความเสี่ยงได้ การพลัดถิ่นเกิดขึ้นพร้อมกันทั้งภูมิภาคชายแดน สมมติฐานเรื่องการช่วยเหลือระหว่างท้องถิ่นที่ฝังอยู่ในกฎหมายสาธารณภัย จึงล้มเหลวในจังหวะที่ต้องการใช้มากที่สุด ระยะเวลาถูกกำหนดด้วยเงื่อนไขทางการเมืองมิใช่ทางกายภาพ ศูนย์พักพิงที่ออกแบบไว้สำหรับไม่กี่วันจึงเปิดต่อเนื่องเป็นเดือน และสายการบังคับบัญชาเคลื่อนไปสู่หน่วยงานความมั่นคง เมื่อมีการประกาศกฎอัยการศึก โดยใช้การวิเคราะห์เอกสารจากกฎหมายไทย แผนระดับชาติ รายงานด้านมนุษยธรรมระหว่างประเทศ และวรรณกรรมด้านการอภิบาลร่วมสมัย บทความเสนอ “โมเดล RAP” อันประกอบด้วยการจัดวางขีดความสามารถสำรอง ในระดับภูมิภาค ความชัดเจนของอำนาจบังคับบัญชา และการวางแผนรองรับการพลัดถิ่นยืดเยื้อ เป็นกรอบสำหรับการปฏิรูป