การมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น: กรอบทฤษฎีบูรณาการและแนวทางเชิงนโยบาย

พชรพร บุญปก

ผู้แต่ง

พชรพร บุญปก District Community Development Office of Buengkhonglong, Bueng Kan Province

คำสำคัญ:

การมีส่วนร่วมของประชาชน, การพัฒนาชุมชนท้องถิ่น, การบริหารภาครัฐแบบร่วมมือ, นวัตกรรมสังคม, ธรรมาภิบาลท้องถิ่น

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์กรอบทฤษฎี กลไก และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น พร้อมทั้งเสนอแนวทางเชิงนโยบายที่สอดคล้องกับบริบทการปกครองท้องถิ่นไทยในยุคปัจจุบัน การศึกษาใช้วิธีการทบทวนวรรณกรรมและการสังเคราะห์เชิงวิพากษ์จากงานวิชาการทั้งในประเทศและต่างประเทศ ผลการวิเคราะห์พบว่าการมีส่วนร่วมของประชาชนที่มีประสิทธิผลต้องอาศัยการบูรณาการกรอบทฤษฎีสี่แนวทาง ได้แก่ บันไดการมีส่วนร่วมของอาร์นสไตน์ การบริหารภาครัฐแบบร่วมมือ แนวคิดนวัตกรรมสังคม และทฤษฎีการพัฒนาจากฐานราก ปัจจัยที่กำหนดระดับการมีส่วนร่วมครอบคลุมมิติทางสังคม-วัฒนธรรม เศรษฐกิจ นโยบาย และความเชื่อมั่นระหว่างรัฐกับประชาชน ในขณะที่ความท้าทายสำคัญคือการมีส่วนร่วมที่ยังคงเป็นเชิงพิธีการและขาดการถ่ายโอนอำนาจที่แท้จริง บทความนี้จึงเสนอโมเดลการมีส่วนร่วมแบบองค์รวมที่เชื่อมโยงกลไกนวัตกรรมท้องถิ่น งบประมาณแบบมีส่วนร่วม และการผลิตร่วมบริการสาธารณะ เพื่อยกระดับการมีส่วนร่วมให้บรรลุระดับอำนาจประชาชนตามเจตนารมณ์ของธรรมาภิบาลและเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

พระนักรบ เชื้อวังคำ, ชาติชัย อุดมกิจมงคล และ สามารถ อัยกร. (2569). การมีส่วนร่วมของประชาชนและคุณภาพการให้บริการที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพการจัดบริการสาธารณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในอำเภอดงหลวง จังหวัดมุกดาหาร. วารสารการบริหาร การจัดการ และการพัฒนาที่ยั่งยืน, 4(1), 33–48. https://so15.tci-thaijo.org/index.php/jamsd/article/view/2015

สุดใจ ปุนหาวงค์, ละมัย ร่มเย็น, สัญญาศรณ์ สวัสดิ์ไธสง. (2569). ปัจจัยที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนในอำเภอวานรนิวาส จังหวัดสกลนคร. วารสารการบริหาร การจัดการ และการพัฒนาที่ยั่งยืน, 4(1), 94–108. https://so15.tci-thaijo.org/index.php/jamsd/article/view/2438

วรมน พรหมสาขา ณ สกลนคร. (2569). การบริหารและการพัฒนาท้องถิ่นสมัยใหม่บนพื้นฐานของหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง. วิทยาการบริหารภาครัฐสมัยใหม่, 3(2), 228–238. https://so17.tci-thaijo.org/index.php/jppi/article/view/1571

พัทรนันท์ โรจนพีราภัสร์ และสัญญาศรณ์ สวัสดิ์ไธสง. (2569). ทฤษฎี X และทฤษฎี Y ในบริบทการบริหารรัฐกิจไทยเปรียบเทียบนานาชาติ: การวิเคราะห์เชิงทฤษฎีและข้อเสนอแนะในยุคดิจิทัล. วิทยาการบริหารภาครัฐสมัยใหม่, 3(2), 163–174. https://so17.tci-thaijo.org/index.php/jppi/article/view/1945

ศักดา วงศ์จิรนันท์. (2569). การมีส่วนร่วมของประชาชนกับการบริหารท้องถิ่นสมัยใหม่: กรอบคิดใหม่สู่การบริหารภาครัฐแนวมีส่วนร่วม. วิทยาการบริหารภาครัฐสมัยใหม่, 3(2), 214–227. https://so17.tci-thaijo.org/index.php/jppi/article/view/1572

ศราพรรณ วิเศษรัตน์ (2569). โมเดลของการปกครองส่วนท้องถิ่นในการขับเคลื่อนสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน. วิทยาการบริหารภาครัฐสมัยใหม่, 3(2), 239–254. https://so17.tci-thaijo.org/index.php/jppi/article/view/1576

สัญญาศรณ์ สวัสดิ์ไธสง. (2567). การจัดการภาครัฐแนวใหม่: มุ่งสู่ผลลัพธ์ที่ประชาชนสัมผัสได้. วารสารการบริหาร การจัดการ และการพัฒนาที่ยั่งยืน, 2(3), 746–756.

จันทร์สุดา สารพันธ์. (2569). ความพร้อมรับผิดขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในยุคดิจิทัล. วิทยาการบริหารภาครัฐสมัยใหม่, 3(2), 185–197. https://so17.tci-thaijo.org/index.php/jppi/article/view/1566

อรนุช สุริฝ่าย, พิสดาร แสนชาติ, & สัญญาศรณ์ สวัสดิ์ไธสง. (2569). นวัตกรรมท้องถิ่นเชิงสร้างสรรค์: การขับเคลื่อนการพัฒนาที่ยั่งยืนด้วยปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในยุคดิสรัปชัน. วิทยาการบริหารภาครัฐสมัยใหม่, 3(2), 175–184. https://so17.tci-thaijo.org/index.php/jppi/article/view/1568

ปิยากร หวังมหาพร. (2568). การบริหารจัดการแบบร่วมมือ: ทางออกของนโยบายสาธารณะในยุคแห่งความเปลี่ยนแปลง. วารสารวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร, 5(2), 853–865. https://so08.tci-thaijo.org/index.php/JMSSNRU/article/view/4792

เนตรนภา ยุทธเนตร. (2569). แนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมของประชาชนในการบริหารท้องถิ่นด้วยหลักเศรษฐกิจพอเพียง. วิทยาการบริหารภาครัฐสมัยใหม่, 3(2), 198–213. https://so17.tci-thaijo.org/index.php/jppi/article/view/1589

Ansell, C., & Gash, A. (2008). Collaborative governance in theory and practice. Journal of Public Administration Research and Theory, 18(4), 543–571. https://doi.org/10.1093/jopart/mum032

Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216–224. https://doi.org/10.1080/01944366908977225

Chambers, R. (1994). The origins and practice of participatory rural appraisal. World Development, 22(7), 953–969. https://doi.org/10.1016/0305-750X(94)90141-4

Cornwall, A. (2008). Unpacking 'participation': Models, meanings and practices. Community Development Journal, 43(3), 269–283. https://doi.org/10.1093/cdj/bsn010

Putnam, R. D. (1993). Making democracy work: Civic traditions in modern Italy. Princeton University Press.

United Nations Development Programme. (1997). Governance for sustainable human development. UNDP.

Wampler, B. (2007). A guide to participatory budgeting. In A. Shah (Ed.), Participatory budgeting (pp. 21–54). World Bank. https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/6640